ავტორი: ქეთევან კუკავა
ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (შემდგომ - სასამართლო) 2023 წლის 4 ივლისს მიიღო გადაწყვეტილება საქმეზე გლუხინი რუსეთის წინააღმდეგ, სადაც პირველად განიხილა სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების გამოყენების კონვენციასთან შესაბამისობის საკითხი.
საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, პოლიციამ მომჩივანი დააკავა მეტროში, რადგან ის წინასწარი შეტყობინების გარეშე მშვიდობიანი დემონსტრაციის ჩატარებისთვის ძებნილად იყო გამოცხადებული. თავდაპირველად მისი იდენტიფიცირება მოხდა ტელეგრამ არხზე განთავსებული ფოტოების და ვიდეოს მეშვეობით, სადაც ჩანდა, რომ ის მარტო ატარებდა დემონსტრაციას. სავარაუდოდ, პოლიციამ მისი იდენტიფიცირებისთვის სახის ამომცნობი ტექნოლოგია გამოიყენა. მომჩივნის იდენტიფიცირებისთვის ასევე გამოყენებულ იქნა მეტროში არსებული სახის ამომცნობი კამერები. პროცესის მიმდინარეობისას მტკიცებულებად წარდგენილ იქნა ტელეგრამ არხიდან და ვიდეო ჩანაწერიდან ამოღებული ფოტომასალა. მომჩივანს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის, კერძოდ, შეტყობინების გარეშე დემონსტრაციის ჩატარებისთვის პასუხისმგებლობის სახით ჯარიმა დაეკისრა.
სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოცემულ საქმეში დაირღვა
ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10
მუხლით გარანტირებული გამოხატვის თავისუფლება, რადგან მომჩივნის მიმართ გამოყენებული
სამართლებრივი ნორმა არ იყო საკმარისად განჭვრეტადი და ვერ აკმაყოფილებდა კანონის ხარისხობრივ
მოთხოვნას. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას სასამართლო კანონის
შესაბამისად ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის საშუალებად მიიჩნევდა, ამგვარი ჩარევა არ იყო
აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.
სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ პოლიტიკურ შეხედულებებთან დაკავშირებული პერსონალური მონაცემები განსაკუთრებულ კატეგორიას მიეკუთვნება და დაცულობის მეტი ხარისხით სარგებლობს.
სახის ამომცნობ ტექნოლოგიებთან დაკავშირებით
უნდა არსებობდეს დეტალური წესები, რომლებიც ამგვარი ზომების გამოყენებას არეგულირებს, ასევე აუცილებელია მყარი გარანტიების არსებობა უფლებამოსილების
ბოროტად გამოყენების და თვითნებობის თავიდან ასაცილებლად. ამგვარი გარანტიების არსებობა
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც გამოიყენება რეალურ დროში სახის ამომცნობი ტექნოლოგიები.
კანონის ნორმა, რომელიც მართლმსაჯულების განხორციელების
კონტექსტში ბიომეტრიული მონაცემების დამუშავების
შესაძლებლობას ითვალისწინებდა, სასამართლომ ფართოდ ფორმულირებულად მიიჩნია. ამავე დროს, კანონი არ ითვალისწინებდა პროცედურულ გარანტიებს, მაგალითად, ნებართვის გაცემას, მონაცემების
გამოკვლევის, გამოყენების, შენახვის პროცედურებს, კონტროლის მექანიზმს და სამართლებრივი
დაცვის საშუალებებს.
სასამართლოს
თანახმად, მნიშვნელოვნად ინვაზიური სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების გამოყენებით მშვიდობიანი
პროტესტის მონაწილეების იდენტიფიცირებას და დაკავებას შესაძლოა „მსუსხავი ეფექტი“ ჰქონდეს
გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებით სარგებლობაზე.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახის ამომცნობი ტექნოლოგიის
გამოყენება მომჩივნის მიმართ, რომელიც კონვენციით გარანტირებული გამოხატვის თავისუფლებით
სარგებლობდა, შეუთავსებელი იყო დემოკრატიული საზოგადოების იდეალებსა და ღირებულებებთან,
რასაც კონვენცია იცავს და მხარს უჭერს. სახის ამომცნობი ტექნოლოგიის გამოყენებით მომჩივნის პერსონალური მონაცემების დამუშავება, ტელეგრამზე გამოქვეყნებული ფოტოების
და ვიდეოს მეშვეობით მისი იდენტიფიცირების, ასევე მეტროთი მგზავრობისას მისი ადგილმდებარეობის
დადგენისა და დაკავების მიზნით, არ იყო „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.“
შესაბამისად, სასამართლომ ადამიანის უფლებათა ევროპული
კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული პირადი
და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლების დარღვევა დაადგინა.
მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის ფედერაცია 2022 წლის 16 სექტემბრიდან აღარ არის ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მონაწილე მხარე, სასამართლომ ეს საქმე განიხილა, რადგან მისი იურისდიქცია ვრცელდებოდა ამ თარიღამდე მომხდარ ფაქტებზე.
იხილეთ სასამართლოს გადაწყვეტილება სრულად.
Donor Organization: Open Government Partnership, EU for Integrity Programme for the Eastern Partnership
Budget: 14,819.50 EUR
Duration: 1 April 2023 - 31 January 2024
Project
aim: The overall aim of the
project is to promote open justice and citizen-oriented court services. The project is focused on the assessment of the use of technologies
and innovation in providing court services and their role in ensuring open
justice.
დონორი ორგანიზაცია: ღია მმართველობის პარტნიორობა, ევროკავშირი
ბიუჯეტი: 14,819.50 ევრო
ხანგრძლივობა: 1 აპრილი 2023 - 31 იანვარი 2024
პროექტის მიზანი: პროექტის მიზანია ღია
მართლმსაჯულების და მოქალაქეებზე ორიენტირებული სერვისების მხარდაჭერა.
პროექტის გუნდი შეისწავლის ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების გამოყენებას სასამართლო სისტემაში
და მათ როლს ღია მართლმსაჯულების უზრუნველყოფაში.
ქართულენოვანი ვერსია ხელმისაწვდომია აქ.
კონფერენციის
მომხსენებლები იყვნენ:
ქეთევან კუკავა,
„სამართლისა და საჯარო პოლიტიკის ცენტრის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, „ინტერნეტ საზოგადოება
საქართველოს” პერსონალურ მონაცემთა დაცვის თემატური ჯგუფის ხელმძღვანელი, საქართველოს
უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი
ნინო ორაგველიძე, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი იურისტი.
ზვიად გაბისონია, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის პროფესორი,
კვლევების ცენტრის დირექტორი, „ციფრული მმართველობა
და ხელოვნური ინტელექტი საჯარო სექტორში” სადოქტორო პროგრამის ხელმძღვანელი.
კახაბერ გოშაძე, სამართლის დოქტორი, ევროპის უნივერსიტეტის ასოცირებული
პროფესორი, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის
კომიტეტის აპარატის წამყვანი სპეციალისტი.
გიორგი გიორგანაშვილი, საქართველოს უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი,
„სავალდებულო დაზღვევის ცენტრის“ ინფორმაციული ტექნოლოგიების და ინფორმაციული უსაფრთხოების
დეპარტამენტის უფროსი, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის ინფორმაციული უსაფრთხოების
აუდიტორი.
გიორგი გურგენიძე, საქართველოს ინფორმაციული უსაფრთხოების ასოციაციის
პრეზიდენტი.
ქეთევან კუკავამ ისაუბრა მონაცემთა დაცვის ევროპული სამართლის განვითარების ძირითად ტენდენციებზე, დეტალურად განიხილა მონაცემთა დამუშავების ზეგავლენის შეფასებასთან დაკავშირებული სტანდარტები და წარმოადგინა რეკომენდაციები საქართველოსთვის.
ქეთევან კუკავას კვლევა ხელმისაწვდომია
აქ. მისი მოხსენების ვიდეო ჩანაწერი ხელმისაწვდომია აქ.
ქართულენოვანი ვერსია ხელმისაწვდომია აქ.
Author: Ketevan Kukava
As
a result of rapid technological development, the scale of the collection and
sharing of personal data has significantly increased, which has posed new risks
and threats to human rights. Technology allows
both private companies and public authorities to make use of personal data on
an unprecedented scale when carrying out their activities.[1]
European
data protection law aims to create a uniform and consistent legal framework and
to ensure the free and unhindered movement of personal data. In response to the
increasing challenges in the age of technologies, the EU and the Council of
Europe legal instruments established
important mechanisms for the protection of human rights. Considering an unprecedented
scale of data processing both in the public and private sectors, providing appropriate safeguards for the protection of data subjects’ rights and interests gains crucial importance.
A data protection impact assessment is one of the important novelties
foreseen by European law, which enables data
controllers to prevent human rights violations by identifying the risks in
advance. Such assessment is mandatory when there is a high risk to the
rights and freedoms of natural persons.
A data protection impact assessment is an important tool directed towards the accountability
of the data controllers and protection of the data subjects’ rights. It can be
considered as a form of monitored self-regulation.[2]
It obliges companies to identify problems and find solutions, with internal oversight and some external input, accompanied by minimal regulatory supervision.[3]
The
General Data Protection Regulation lays down the main requirements and criteria
with regard to the data protection impact assessment. It includes only a brief
description of this process and does not specify the methodology. Therefore,
data controllers are given certain leeway and are allowed to determine the form
and structure of the DPIA. What matters most is that the outcome of this
process should be a real identification of risks.
Data
protection impact assessment should not be regarded as a compulsory exercise
but as a useful tool.[4] “The systematic identification of
risks is a valuable basis for strategic action by implicated actors for the
continuous improvement of products and services.”[5]
Georgian
legislation currently in force is not fully compliant with the requirements of
the European data protection law and does not foresee important novelties introduced
by the Council of Europe and the EU legal instruments.
The
Georgian legislation should respond to the challenges existing in the digital
age and should provide appropriate safeguards for the protection of data
subjects’ rights, freedoms and interests. Harmonization with European standards and
implementation of the novelties foreseen by the European data protection law
will be an important step forward in terms of European integration and, at the
same time, will facilitate strengthening human rights protection in Georgia.
The full
study is available here.
[1]
Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27
April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing
of personal data and on the free movement of such data, and repealing Directive
95/46/EC (General
Data Protection Regulation),
Recital 6, available at: https://bit.ly/2vHVeNC (accessed 01.12.2022).
[2]
Kaminski M, E.,
Malgieri, G., Algorithmic impact assessments under the GDPR: producing
multi-layered explanations, International
Data Privacy Law, 2021, Vol. 11, No. 2, p. 131.
[3] Ibid.
[4] Friedewald, M., Schiering,
I., Martin, N., Hallinan, D. (2022). Data Protection Impact Assessments
in Practice. In: Computer Security. ESORICS 2021
International Workshops. ESORICS 2021. Lecture Notes in Computer Science, vol
13106. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-95484-0_25 p. 439.
[5] Ibid.
On 20-23 February 2023, Law and Public Policy Center organized a Winter
School on Social Rights with the support of the Open Society Georgia Foundation.
16 students from 10 Georgian universities, selected based on open
competition, participated in the Winter School.
Founder and Director of Law and Public Policy Center, Ketevan Kukava welcomed
the students: “Our Winter School aims to create an environment where you can
meet like-minded students from different universities, deepen your knowledge,
engage in discussions, and express your opinions freely. I hope you will use
gained knowledge effectively in the future and will promote human rights protection in our
country."
The representative of the Public Defender’s Office – Beka Javakhadze and
Human Rights Lawyer – Lela Gvishiani presented international standards,
national legislation and policy, and existing challenges in Georgia. The program
also included practical components. Based on the gained knowledge, students examined
and analyzed specific cases related to adequate housing. They also participated
in a simulated meeting of the inter-agency commission and discussed how to solve
existing problems.
Law and Public Policy Center will continue organizing similar events on
various topical issues in the future.
2023 წლის 20-23
თებერვალს „სამართლისა და საჯარო პოლიტიკის ცენტრის“ ორგანიზებით და საქართველოს ღია
საზოგადოების ფონდის მხარდაჭერით სოციალური უფლებების ზამთრის სკოლა გაიმართა.ზამთრის სკოლაში
მონაწილეობდა ღია კონკურსის საფუძველზე შერჩეული 16 სტუდენტი საქართველოს 10 უნივერსიტეტიდან.
მონაწილეებს მისასალმებელი
სიტყვით მიმართა სამართლისა და საჯარო პოლიტიკის ცენტრის დამფუძნებელმა და დირექტორმა,
ქეთევან კუკავამ: „ჩვენი ზამთრის სკოლის მიზანია შევქმნათ ისეთი გარემო, სადაც გაიცნობთ
თანამოაზრეებს სხვადასხვა უნივერსიტეტიდან, გაიღრმავებთ ცოდნას, ჩაერთვებით დისკუსიებში
და თავისუფლად გამოხატავთ თქვენს აზრებსა და შეხედულებებს. იმედი მაქვს, მიღებულ ცოდნას
ეფექტურად გამოიყენებთ მომავალში და ხელს შეუწყობთ ადამიანის უფლებების დაცვას ჩვენს
ქვეყანაში.“
პროექტის ფარგლებში,
სახალხო დამცველის აპარატის წარმომადგენელმა - ბექა ჯავახაძემ და ადამიანის უფლებების
იურისტმა - ლელა გვიშიანმა სტუდენტებს საერთაშორისო სტანდარტები, ეროვნული კანონმდებლობა და პოლიტიკა, ასევე საქართველოში არსებული გამოწვევები
გააცნეს. პროგრამა ასევე მოიცავდა პრაქტიკულ კომპონენტებსაც. მიღებული ცოდნის საფუძველზე,
სტუდენტებმა სათანადო საცხოვრებლის უფლებასთან დაკავშირებული კონკრეტული შემთხვევები
შეისწავლეს და გააანალიზეს, ასევე მონაწილეობა მიიღეს უწყებათაშორისი კომისიის სიმულაციურ
სხდომაში, სადაც არსებული პრობლემების გადაჭრის გზები განიხილეს.
სამართლისა და
საჯარო პოლიტიკის ცენტრი მომავალშიც გააგრძელებს მსგავსი ღონისძიებების ორგანიზებას
სხვადასხვა აქტუალურ საკითხზე.
Author: Ketevan Kukava
We live in the age of ubiquitous surveillance,
security cameras, big data, social networks, instant communications. The scale of the collection and sharing of personal data has significantly increased,
which gives rise to multifaceted privacy-related challenges. Technological development has an impact on every aspect of people’s everyday
life. Maintaining control over personal data in the increasingly
digitized and interconnected world is extremely difficult. While
various legal solutions have been offered, there are still doubts regarding the
ability of the regulatory framework to keep pace with rapid technological advancement.
In the digital era, governmental mass surveillance has
emerged “as a dangerous habit rather than an exceptional measure.”[1]
Consequently, restricting civil liberties affects anyone, not just potentially
dangerous persons.
Apart from surveillance by states, surveillance by private
companies also raises significant concerns. Today, the economy, society, and
individuals are largely dependent on the internet and internet-based services.
Users of these services disclose a vast amount of information about themselves.
Information has become an asset and “in two-sided
business models personal data have
become a currency for individuals to pay for services.”[2]
The aims of the companies monitoring their customers are different
from the ones pursued by the state. They are willing to attract more users and increase
their profits. In this case, private data collection cannot be regarded as a
zero-sum manipulation of the individual as people are offered the services they
highly value, such as free email, or an easy way to connect to social networks.[3] Indeed,
individuals voluntarily surrender previously private information to have digital
access to goods, services, and information. On the other hand, considering the state
of technological dependency, refusing the use of electronic means of
communication would actually mean giving up significant social interaction,[4] and
leading a non-digital life while still being able to participate in society would
make less sense.[5]
CCTV cameras have altered modern notions of privacy in
public places as “the mere chance that one's public movements are being
monitored is enough to alter an individual's behavior, regardless of whether
anyone is actually watching.”[6]
Besides, thanks to advances in technology, it is becoming increasingly
possible to integrate digital features into everyday objects which were
previously predominantly offline and to weave them into the Internet of Things,
which also creates risks for users’ privacy.[7]
The Internet offers the opportunity of storing a vast amount of information
indefinitely. While it brought about huge benefits in terms of access to a wide
range of information, content creation, and public dissemination, it also resulted in a reduction
of control over our personal data. As a result, “we - individually and as a
society – have begun to unlearn forgetting”.[8]
A democratic
society can only function if individuals have a certain degree of autonomy and
privacy. There is no doubt that technological
development has brought about significant benefits in many respects. We can easily
retrieve information, connect globally, use e-services, etc. Data collection created
opportunities for research and innovation, and digital communications can be seen as an engine of
various opportunities. The use of advanced technologies makes data a universal
resource in the digital age.
However,
such benefits come with their downsides. Digital progress and sophisticated
technologies create an unprecedented opportunity for surveillance and
monitoring, which is sometimes compared to a contemporary
“panopticon.”[9] This negatively affects an individual’s ability to enjoy
liberty, personal autonomy, and individuality. It seems we are paying a high
price for the benefits brought by digital progress. The significant question we
should try to answer in an increasingly digitized and interconnected world is whether
we are witnessing the demise of privacy or whether we can still find solutions
to modern technological intrusions.
[1]
The Right to Privacy in the Digital Age, Report of the Office of the United
Nations High Commissioner for Human Rights, 2014, § 3, available at: https://bit.ly/3HmMCSu
[2] Hielke Hijmans (2016), The European Union as Guardian of Internet
Privacy, The Story of Art. 16 TFEU, Springer International Publishing
Switzerland, p. 96.
[3]
Sarah Horowitz
(2017), Foucault’s Panopticon, A Model for NSA Surveillance? Edited by Russell
A. Miller, Cambridge University Press, p. 60.
[4]
Yael Ronen, Big Brother's Little Helpers:
The Right to Privacy and the Responsibility of Internet Service Providers, 31 Utrecht Journal of International and
European Law, 72 (2015), p. 73.
[5]
Murat Karaboga, Tobias Matzner, Hannah
Obersteller, and Carsten Ochs (2017), Is there a Right to Offline Alternatives
in a Digital World? in Data Protection
and Privacy: (In)visibilities and Infrastructures, edited by Ronald Leenes,
Rosamunde Van Brakel, Serge Gutwirth, Paul De Hert, Springer International
Publishing AG, p. 54.
[6] Jon
L. Mills (2008), Privacy: The Lost Right, Oxford University Press, p. 72.
[7]
Murat
Karaboga, Tobias Matzner, Hannah Obersteller, and Carsten Ochs (2017), Is there
a Right to Offline Alternatives in a Digital World? in Data Protection and Privacy: (In)visibilities and Infrastructures, edited
by Ronald Leenes, Rosamunde Van Brakel, Serge Gutwirth, Paul De Hert, Springer
International Publishing AG, p. 32.
[8] Viktor Mayer-Schőnberger (2009), Delete: The Virtue of Forgetting in the Digital Age, Princeton
University Press, p. 92.
[9]
Jon L. Mills (2008), Privacy: The Lost Right, Oxford University Press, p. 13.
