Showing posts with label energy law. Show all posts
Showing posts with label energy law. Show all posts

Friday, 9 December 2022

State of Energy Sector Reforms in Georgia

Author: Mariam Kukava

On 7th of December, 2022, the Energy Community Secretariat published its Annual Implementation Report which tracks the Contracting Parties’ progress in implementing the Energy Community acquis. The report is highlighting the challenges that the energy sector has faced in the past 12 months and the progress made by the Contracting Parties in reforming their energy sectors. The 2022 report covers electricity, gas, energy regulators, oil, renewable energy, energy efficiency, environment, climate, infrastructure, competition, statistics and cyber security.

Although Russia’s war against Ukraine made the reporting year by far the most challenging in the history of the Energy Community, the Contracting Parties have made significant progress in reforming their energy and climate sectors.

 A Brief Overview of the State of Energy Reforms in Georgia[1]

Electricity Sector

The annual implementation report 2022 revealed Georgia’s modest progress in reforming the electricity sector. Georgia now faces the challenge of certification of the transmission system operator. After two unsuccessful attempts, JSC Georgian State Electrosystem (GSE) is still not certified. The reason behind the negative decision on the certification issued by the Georgian National Energy and Water Supply Regulatory Commission (GNERC) is the lack of separation of control between state authorities over energy companies. This is a significant obstacle to future reforms in the energy sector; therefore, the Energy Community Secretariat recommends putting more effort to complete the certification of TSO. On the other hand, the effective unbundling of two distribution system operators, Energo Pro and Telasi, is an important step forward.

As part of ongoing energy reforms in Georgia, in May 2022, the Georgian Energy Exchange was granted a license from GNERC to operate the day-ahead and intraday markets, and GSE was licensed to operate the balancing and ancillary services markets.

Although a dry-run of the day-ahead and balancing markets is ongoing and GNERC has already approved the Rules for the Bilateral Contract Market and revised the Rules for Balancing and Ancillary Services Market to address shortcomings and gaps identified, the opening of the day-ahead, balancing and ancillary services markets was postponed by the decision of Government for the fourth time until 31 March 2023. The key to preventing further delays Energy Community Secretariat sees the adoption of a roadmap by the Ministry reflecting the most relevant measures to be undertaken until 31 March 2023.

Regarding regional cooperation, the Annual Implementation Report emphasizes that Georgia has not transposed the TEN-E Regulation. The adoption of the TEN-E Regulation would potentially accelerate the realization of the Black Sea submarine cable project aiming to connect the South Caucasus region directly to South-East Europe via a submarine cable crossing the Black Sea.

The project application is on the list of projects to be potentially included in the ENTSO-E TYNDP 2022[2].

Renewable Energy

Improving Georgia’s regulatory and administrative environment for renewable energies is vital as no substantial progress was evidenced in Georgia in the reporting period.

Georgia adopted the NREAP only at the end of 2019. The document contains measures to promote renewable energy, however, with no 2020 target.

Energy Community Secretariat emphasizes the importance of ensuring the simplification of administrative procedures and establishment of a one-stop shop is important. Although Georgia joined the Energy Community initiative to establish a regional system for guarantees of origin and the national electronic registry for guarantees of origin was created, it should be utilized as soon as Georgian State Electrosystem (GSE), as the designated issuing body, signs a direct agreement with the service provider.

At this stage, provisions related to the sustainability of biofuels are not transposed and the legal framework remains completely non-compliant with EnC aquis. Based on the recommendations provided by the Energy Community Secretariat, permitting procedures need to be simplified and streamlined to enable faster deployment and boost of renewables.

Energy Efficiency

According to the Annual Implementation Report, Georgia needs to be focused on the adoption of a large number of drafted by-laws to ensure proper implementation of the Energy Efficiency Law, the Energy Efficiency in Buildings Law and the Labelling Regulation. In this regard, strengthening of institutional capacities and expertise for energy efficiency is vital, including launching new training programmes for energy performance certification of buildings, energy audits, and energy management.

In order to ensure adequate engagement of the private sector, the Energy Community Secretariat recommends further development of the market for energy services, including the finalisation and adoption of the enabling by-laws and model contracts for energy performance contracting. The establishment of support programmes for individual households and buildings is deemed beneficial to increase efficiency in heating and cooling in Georgia.

Climate

The development of Georgia's Long-Term Low Emissions Development Strategy continued in 2021 and 2022, with the end of 2022 as the target date for adoption. Georgia is encouraged to finalize its Long-Term Low Emissions Development Strategy and submit it to the Secretariat as outlined in the Governance Regulation.

Georgia started working on the preparation of the Climate Change Law. Energy Community Secretariat requires the transposition of climate-related parts of the Governance Regulation in the Climate Change Law of Georgia.

Georgia extensively discussed its draft NECPs in a series of working group meetings including with representatives of civil society in 2021 and early 2022. The text of the draft NECP is also being updated to ensure consistency with the Energy Community 2030 targets for Georgia. It is planned to be subject to public consultation at the end of 2022 and adopted in the first half of 2023.

Context:

The Energy Community is an international organization, which brings together the European Union and its neighbors to create an integrated pan-European energy market. The organization was founded by the Treaty establishing the Energy Community signed in October 2005 in Athens, Greece, in force since July 2006. The key objective of the Energy Community is to extend the EU internal energy market rules and principles to countries in South East Europe, the Black Sea region and beyond on the basis of a legally binding framework.

 

In 2016, Georgia signed the Protocol concerning the accession of Georgia to the Treaty establishing the Energy Community and became the Contracting Party to the Energy Community.



[1] This paper covers the progress in electricity, renewable energy, energy efficiency and climate.

[2] Georgia is not interconnected with other Contracting Parties or EU Member States. Thus, no regional integration at the Energy Community level is taking place at present. Until Georgia has a physical interconnection with the EU or the Energy Community electricity markets, a derogation from cross-border cooperation rules applies. At this stage, there is no coordinated capacity allocation of cross-border capacities with neighboring countries, except for bilateral cross-border capacity allocation on the interconnectors with Turkey.


Monday, 17 October 2022

Georgia’s approximation to 2030 climate targets

ქართულენოვანი ვერსია ხელმისაწვდომია აქ.

Author: Mariam Kukava

To help the EU reach its 2030 climate and energy targets, Regulation (EU) 2018/1999 of 11 December 2018 on the Governance of the Energy Union and Climate Action (Governance Regulation) sets common rules for planning, reporting and monitoring on energy and climate policies and targets. It aims to ensure coherent implementation and coordination of the Energy Union Strategy[1] on energy security, internal energy market, energy efficiency, decarbonisation and research, innovation and competitiveness. The Regulation also ensures that EU planning and reporting are synchronized with the ambition cycles under the Paris Agreement[2].

Having regard to the Treaty establishing the Energy Community and the proposal from the European Commission, the Ministerial Council of Energy Community has adopted Decision D/2021/14/MC-EnC[3] amending Article 20 and Annex I to the Treaty establishing the Energy Community and incorporating Directive (EU) 2018/2001, Directive (EU) 2018/2002, Regulation (EU) 2018/1999, Delegated Regulation (EU) 2020/1044 and implementing Regulation (EU) 2020/1208 in the Energy Community acquis communautaire.

The adoption of Governance Regulation is a significant new step towards the decarbonisation dimension within the EnC. It was adopted as part of key legislative acts stemming from the EU’s Clean energy for all Europeans package.

With the Decision, Energy Community Contracting Parties, including Georgia, committed themselves to transpose and implement the Governance Regulation by 31 December 2022.

Integrated national energy and climate plans[4]

Under the Regulation, Energy Community Contracting Parties shall develop integrated national energy and climate plans (NECP). In particular, by 30 June 2024, and subsequently by 1 January 2029 and every ten years thereafter, each Contracting Party shall notify to the Energy Community Secretariat an integrated NECP. The mandatory structure and the content of the NECPs includes the following:

 Overview and process for establishing the Plan;

 National objectives and targets;

 Policies and measures;

• Current situation and projections with existing policies and measures;

• Impact assessment of planned policies and measures.[5]

The first plan shall cover the period from 2025 to 2030. The subsequent plans shall cover the ten-year period immediately following the end of the period covered by the previous plan[6].

NECP shall set out national objectives for each of the five dimensions of the Energy Union[7]:

  • energy security;
  • internal energy market;
  • energy efficiency;
  • decarbonisation; and
  • research, innovation and competitiveness.

National long-term strategies

EnC Contracting Parties are required to develop and submit to the Secretariat their national long-term strategies by the time the Regulation comes into force, and subsequently by 1 January 2029 and every 10 years thereafter. The plan shall contain a 30 years perspective and shall be consistent with the Energy Community’s climate-neutrality objective.

Contracting Parties shall ensure consistency between these strategies and their NECPs and update them every five years.

Integrated national energy and climate progress reporting

The Regulation lays down reporting obligation. Each Contracting Party shall report to the EnC Secretariat on the status of implementation of its integrated national energy and climate plan by means of an integrated national energy and climate progress report covering all five dimensions of the Energy Union. The first report shall be submitted in 2025 and every two years thereafter.

The integrated national energy and climate progress report shall cover the information on the progress accomplished towards reaching the objectives, among others, the EnC’s climate-neutrality objective, targets and contributions set out in the integrated NECP, and towards implementing the policies and measures necessary to meet them. The report shall also include integrated reporting on renewable energy, energy efficiency, energy security, energy poverty and research, innovation and competitiveness.

Georgia's path to climate change

Georgia accessed the UNFCCC as a non-Annex I country, Kyoto Protocol (KP)[8], and approved the Paris Agreement[9]. The reforms envisaged by the Association Agreement also imply harmonization of Georgian legislation with EU legislation regarding the climate change mitigation, energy efficiency, air pollution and renewable energy. As a Contracting Party to the Energy Community Treaty since 2017, Georgia has the obligation to implement the energy acquis in force, including acquis on climate change.

By the Resolution of the Government of Georgia dated April 8, 2021 No.167 the following documents were approved: Georgia’s Updated Nationally Determined Contribution (NDC) provided by the Paris Agreement of the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), Georgia’s 2030 Climate Change Strategy and the 2021-2023 Action Plan of Georgia’s 2030 Climate Change Strategy. The updated NDCs was submitted to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) on 5 May 2022.[10]

In the updated NDC Georgia committed to reducing its GHG emissions to 35% below the emission levels in 1990, by 2030.

Georgia's 2030 Climate Change Strategy, to mitigate climate change in Georgia, sets out the ways to achieve the goals of reducing greenhouse gas (GHG) emissions. 

The Strategy document determines the state policy for climate change mitigation in the following sectors: Energy Generation and Transmission, Buildings, Transport, Forestry, Agriculture, Waste Management, Industry.

The Climate Strategy and Action Plan also support the implementation of Georgia’s commitments under the Sustainable Development Goals (SDGs).

Goals of the Climate Strategy and Action Plan

To achieve the long-term vision declared for 2030[11], the Climate Strategy and Action Plan set the following goals for each sector:

Goal 1: Reduce greenhouse gas emissions in the energy generation and transmission sector to 15% below the reference scenario projections by 2030;

Goal 2: Reduce greenhouse gas emissions in the transport sector to 15% below the reference scenario projections by 2030;

Goal 3: Support the development of low-carbon approaches in the buildings sector by promoting climate-smart and energy-efficient technologies and services;

Goal 4: Support development of the low-carbon approaches in the industry sector by promoting climate-smart and energy-efficient technologies and services to reduce greenhouse gas emissions to 5% below the reference scenario projections by 2030;

Goal 5: Support the low-carbon development of the agriculture sector by encouraging the climate-smart and energy-efficient technologies and services;

Goal 6: Support the low-carbon development of the waste sector by promoting climate-smart and energy-efficient technologies and services;

Goal 7: Increase the carbon capturing capacity of the forestry sector by 10% for 2030 compared to 2015[12].

By acceding to the Energy Community Treaty, Georgia has committed to shape its domestic legislation in line with the adapted EU climate rules.

To determine 2030 goals, Georgia as a Contracting Party, is preparing an integrated NECP based on the recommendations provided by EnC Secretariat. To reduce greenhouse gas emissions, this process requires the development of consistent policies and measures in all energy-related sectors.

In order to comply with the obligations stemming from the Governance Regulation, Georgia shall enhance the existing legal and institutional framework. It will need to revise existing energy- and climate-related legal acts on policies, strategies and planning documents and introduce new legal rules defining the roles and responsibilities of the designated authorities. This will require a thorough analysis of the acts in force and making the gap analysis to identify the areas to be completed.

Governance Regulation imposes an explicit obligation on Georgia to draft and submit its integrated NECP to EnC. Therefore, Georgia shall timely finalize the process of preparation and submission of first draft NECP.

By the entry into force of the Governance Regulation and subsequently, by 1 January 2029 and every ten years thereafter, Georgia is obliged to prepare and submit to the EnC its long-term strategy with a 30 years perspective. The Governance Regulation requires long-term strategies to be developed in an open and transparent manner.



[2] The Paris Agreement (PA) is a legally binding international treaty on climate change. It was adopted on 12 December 2015 and entered into force on 4 November 2016. The PA sets an operational goal to hold an average global temperature well below 2 degrees compared to the pre-industrial level and “pursuing efforts” towards an aspirational goal of 1,5 degrees. Georgia is Party to PA since 2015;

[3] Decision D/2021/14/MC-EnC available - https://www.energy-community.org/legal/decisions.html;

[4] Articles 3,  and 14 of the Governance Regulation;

[6] Regulation (EU) 2018/1999 of 11 December 2018 on the Governance of the Energy Union and Climate Action Incorporated and adapted by the Ministerial Council Decision 2021/14/MC-EnC of 30 November 2021 on incorporating Regulation (EU) 2018/1999 in the Energy Community acquis communautaire and amending Annex I of the Treaty;

[7] Article 1.2 and point 2 of section A of Annex I:

[8] Date of ratification 19 June 1999;

[9] Date of ratification 08 May 2017;

[11] Reducing GHG emissions to 35% below 1990 levels by 2030 for all sectors of the economy.

[12] 2021-2023 Action Plan of Georgia’s 2030 Climate Strategy available - https://mepa.gov.ge/En/Files/ViewFile/50122;

კლიმატის 2030 წლის მიზნებთან საქართველოს დაახლოება

See the English version here.

ავტორი: მარიამ კუკავა

კლიმატისა და ენერგეტიკის 2030 წლის მიზნების მიღწევის პროცესში ევროკავშირის დასახმარებლად, ენერგეტიკული კავშირისა და კლიმატთან დაკავშირებული მოქმედების მართვის შესახებ ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2018 წლის 11 დეკემბრის რეგულაციით (EU) 2018/1999 (მართვის რეგულაცია) დადგენილია ენერგეტიკისა და კლიმატის პოლიტიკისა და მიზნების დაგეგმვის, ანგარიშგებისა და მონიტორინგის განხორციელების საერთო წესებ. მისი მიზანია უზრუნველყოს ენერგეტიკული უსაფრთხოების, შიდა ენერგეტიკული ბაზრის, ენერგოეფექტურობის, დეკარბონიზაციისა და კვლევის, ინოვაციებისა და კონკურენტუნარიანობის შესახებ ენერგეტიკული კავშირის სტრატეგიის[1] თანმიმდევრული განხორციელება და კოორდინაცია. რეგულაცია ასევე უზრუნველყოფს ევროკავშირში დაგეგმვისა და ანგარიშგების სინქრონიზებას პარიზის შეთანხმების ამბიციურ ციკლებთან[2].

ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულებისა და ევროკომისიის წინადადების გათვალისწინებით, ენერგეტიკული გაერთიანების მინისტრთა საბჭომ მიიღო D/2021/14/MC-EnC გადაწყვეტილება, რომელიც ცვლის ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულების მე-20 მუხლსა და I დანართს და ითვალისწინებს (EU) 2018/2001 დირექტივის, (EU) 2018/2002 დირექტივის, (EU) 2018/1999 რეგულაციის, (EU) 2020/1044 დელეგირებული რეგულაციისა და (EU) 2020/1208 იმპლემენტირებული რეგულაციის გაერთიანებას ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობაში. 

მართვის რეგულაციის მიღება მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯია ენერგეტიკულ გაერთიანებაში დეკარბონიზაციის განზომილების მისაღწევად. ის წარმოადგენს იმ ძირითადი საკანონმდებლო აქტების ნაწილს, რომლებიც გამომდინარეობს ევროკავშირის „სუფთა ენერგია ყველა ევროპელისთვის“ პაკეტიდან.

ამ გადაწყვეტილებით ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელმა მხარეებმა, მათ შორის საქართველომ, აიღეს ვალდებულება, 2022 წლის 31 დეკემბრამდე მიიღონ და განახორციელონ მართვის რეგულაცია.

ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული გეგმა[3]

ეგულაციის თანახმად, ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელმა მხარეებმა უნდა შეიმუშავონ ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული გეგმა (NECP). კერძოდ, 2024 წლის 30 ივნისამდე, შემდგომ 2029 წლის 1 იანვრამდე და შემდგომ ყოველ ათ წელიწადში, თითოეული ხელშემკვრელი მხარე ვალდებულია, აცნობოს ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს ინტეგრირებული NECP. NECP-ის სავალდებულო სტრუქტურა და შინაარსი მოიცავს შემდეგს:

  • მიმოხილვა და გეგმის შედგენის პროცესი;
  • ეროვნული მიზნები და ამოცანები;
  • პოლიტიკა და ზომები;
  • არსებული მდგომარეობა და არსებული პოლიტიკითა და ღონისძიებებით განსაზღვრული პროგნოზები;
  • დაგეგმილი პოლიტიკისა და ღონისძიებების გავლენის შეფასება[4].

პირველი გეგმა უნდა მოიცავდეს 2025 წლიდან 2030 წლამდე პერიოდს. შემდგომი გეგმები უნდა მოიცავს წინა გეგმით განსაზღვრული პერიოდის დასრულებიდან ათწლიან პერიოდს[5].

NECP განსაზღვრავს ეროვნულ მიზნებს ენერგეტიკული კავშირის ხუთივე განზომილებისთვის[6]:

  • ენერგეტიკული უსაფრთხოება;
  • ენერგეტიკის შიდა ბაზარი;
  • ენერგოეფექტურობა;
  • დეკარბონიზაცია და
  • კვლევა, ინოვაცია და კონკურენტუნარიანობა.

ეროვნული გრძელვადიანი სტრატეგიები

ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელი მხარეები ვალდებული არიან შეიმუშაონ და სამდივნოს წარუდგინონ ეროვნული გრძელვადიანი სტრატეგიები რეგულაციის ძალაში შესვლის დროისთვის, შემდგომ 2029 წლის 1 იანვრამდე და შემდგომ ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ. გეგმა უნდა შეიცავდეს 30 წლიან პერსპექტივას და უნდა შეესაბამებოდეს ენერგეტიკული გაერთიანების კლიმატ-ნეიტრალურობის მიზანს.

ხელშემკვრელმა მხარეებმა უნდა უზრუნველყონ ამ სტრატეგიებსა და მათ NECP-ებს შორის თანმიმდევრულობა და განაახლონ ისინი ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ.

ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული პროგრესის შესახებ ანგარიშგება

რეგულაცია ადგენს ანგარიშგების ვალდებულებას. თითოეული ხელშემკვრელი მხარე ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული გეგმის განხორციელების სტატუსს წარუდგენს ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული პროგრესის შესახებ ანგარიშის სახით, რომელიც მოიცავს ენერგეტიკული კავშირის ხუთივე განზომილებას. პირველი ანგარიში უნდა წარედგინოს 2025 წელს და შემდეგ ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ.

ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული პროგრესის შესახებ ანგარიში უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას მიზნების შესრულების პროცესში მიღწეული პროგრესის შესახებ, მათ შორის, ენერგეტიკული გაერთიანების კლიმატ-ნეიტრალურობის მიზნის, NECP-ით გათვალისწინებული სამიზნე მაჩვენებლებისა და წვლილის, ასევე მათ შესასრულებლად აუცილებელი პოლიტიკისა და შესაბამისი ზომების განხორციელების შესახებ ინფორმაციას. ანგარიში ასევე უნდა მოიცავდეს ინტეგრირებულ ანგარიშგებას განახლებადი ენერგიის, ენერგოეფექტურობის, ენერგოუსაფრთხოების, ენერგეტიკული სიღარიბისა და კვლევის, ინოვაციებისა და კონკურენტუნარიანობის შესახებ.

საქართველოს გზა კლიმატის ცვლილებისკენ

საქართველო შეუერთდა UNFCCC-ს, როგორც დანართ I-ში არ შესული ქვეყანა, კიოტოს პროტოკოლს[7] და დაამტკიცა პარიზის შეთანხმება[8]. ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებული რეფორმები ასევე გულისხმობს საქართველოს კანონმდებლობის ჰარმონიზაციას ევროკავშირის კანონმდებლობასთან კლიმატის ცვლილების შერბილების, ენერგოეფექტურობის, ჰაერის დაბინძურებისა და განახლებადი ენერგიის შესახებ. როგორც ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულების ხელშემკვრელ მხარეს, საქართველოს 2017 წლიდან აღებული აქვს ვალდებულება, განახორციელოს მოქმედი ენერგეტიკული კანონმდებლობის, მათ შორის კლიმატის ცვლილების შესახებ კანონმდებლობის იმპლემენტაცია.

საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 8 აპრილის No167 დადგენილებით დამტკიცდა შემდეგი დოკუმენტები: გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციის „პარიზის შეთანხმებით“ გათვალისწინებული – „საქართველოს განახლებული ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი (NDC)“, საქართველოს კლიმატის ცვლილების 2030 წლის სტრატეგია და საქართველოს კლიმატის ცვლილების 2030 წლის სტრატეგიის 2021 – 2023 წლების სამოქმედო გეგმა. განახლებული NDC გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციას (UNFCCC) 2022 წლის 5 მაისს წარედგინა.[9]

განახლებული NDC-ის შესაბამისად, საქართველომ აიღო ვალდებულება 2030 წლისთვის შეამციროს სათბურის გაზების ემისია 35%-მდე 1990 წლის მაჩვენებელთან შედარებით.

საქართველოს 2030 წლის კლიმატის ცვლილების სტრატეგია, საქართველოში კლიმატის ცვლილების შერბილების მიზნით, განსაზღვრავს სათბურის გაზების ემისიების შემცირების მიზნების მიღწევის გზებს.

სტრატეგიის დოკუმენტი განსაზღვრავს კლიმატის ცვლილების შერბილების სახელმწიფო პოლიტიკას შემდეგ სექტორებში: ენერგიის გენერაცია და გადაცემა, შენობები, ტრანსპორტი, სატყეო მეურნეობა, სოფლის მეურნეობა, ნარჩენების მართვა, მრეწველობა.

კლიმატის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა ასევე მხარს უჭერს მდგრადი განვითარების მიზნების ფარგლებში საქართველოს მიერ აღებული ვალდებულებების შესრულებას (SDG).

კლიმატის სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის მიზნები

2030 წლისთვის განსაზღვრული გრძელვადიანი ხედვის მისაღწევად[10], კლიმატის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა თითოეული სექტორისთვის შემდეგ მიზნებს განსაზღვრავს:

მიზანი 1: 2030 წლისთვის, ენერგიის გენერაციისა და გადაცემის სექტორში, სათბურის აირების ემისიების, საბაზისო სცენარით გათვალისწინებულ პროგნოზებთან შედარებით 15%-თ შემცირება;

მიზანი 2: 2030 წლისთვის, ტრანსპორტის სექტორში, სათბურის აირების ემისიების, საბაზისო სცენარით გათვალისწინებულ პროგნოზებთან შედარებით 15%-თ შემცირება;

მიზანი 3: შენობების სექტორში დაბალნახშირბადიანი მიდგომების განვითარების ხელშეწყობა კლიმატგონივრული და ენერგოეფექტური ტექნოლოგიებისა და მომსახურების წახალისებით;

მიზანი 4: 2030 წლისთვის, საბაზისო სცენარით გათვალისწინებულ პროგნოზებთან შედარებით, ემისიების 5%-თ შესამცირებლად, მრეწველობის სექტორის დაბალნახშირბადიანი მიდგომების განვითარების ხელშეწყობა, კლიმატგონივრული და ენერგოეფექტური ტექნოლოგიებისა და მომსახურებების წახალისებით;

მიზანი 5: სოფლის მეურნეობის სექტორის დაბალნახშირბადიანი განვითარების ხელშეწყობა კლიმატგონივრული და ენერგოეფექტური ტექნოლოგიებისა და მომსახურებების წახალისებით;

მიზანი 6: ნარჩენების სექტორის დაბალნახშირბადიანი განვითარების ხელშეწყობა კლიმატგონივრული და ენერგოეფექტური ტექნოლოგიებისა და მომსახურებების წახალისებით;

მიზანი 7: 2030 წლისთვის, სატყეო სექტორის მიერ ნახშირბადის შთანთქმის შესაძლებლობის 2015 წელს დაფიქსირებულ დონესთან შედარებით 10%-თ გაზრდა.[11]

ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებასთან შეერთებით, საქართველომ აიღო ვალდებულება შიდა კანონმდებლობა ევროკავშირის კლიმატის ადაპტირებულ წესებთან შესაბამისობაში მოიყვანოს.

2030 წლის მიზნების დასადგენად, საქართველო, როგორც ხელშემკვრელი მხარე, ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს რეკომენდაციების შესაბამისად ამზადებს ინტეგრირებულ NECP-ს. სათბურის გაზების ემისიების შესამცირებლად ეს პროცესი მოითხოვს თანმიმდევრული პოლიტიკისა და ზომების შემუშავებას ენერგეტიკის ყველა სექტორში.

მართვის რეგულაციიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულების მიზნით, საქართველომ უნდა გააძლიეროს არსებული სამართლებრივი და ინსტიტუციური ბაზა. აუცილებელია პოლიტიკის, სტრატეგიებისა და დაგეგმვის დოკუმენტების შესახებ ენერგეტიკასა და კლიმატთან დაკავშირებული მოქმედი სამართლებრივი აქტების გადახედვა და ახალი სამართლებრივი წესების დადგენა, რომლებიც განსაზღვრავს უფლებამოსილი ორგანოების როლსა და პასუხისმგებლობას. აღნიშნული საჭიროებს მოქმედი სამართლებრივი აქტების საფუძვლიან ანალიზს და ასევე, ხარვეზების გამოვლენას იმ სფეროებში, რაც დამატებით მოწესრიგებას საჭიროებს.

მართვის რეგულაცია საქართველოს აკისრებს მკაფიო ვალდებულებას, შეიმუშაოს და წარუდგინოს თავისი ინტეგრირებული NECP ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს. შესაბამისად, საქართველომ დროულად უნდა დაასრულოს NECP-ის პირველი პროექტის მომზადებისა და წარდგენის პროცესი.

მართვის რეგულაციის ძალაში შესვლის დროისთვის, შემდგომ 2029 წლის 1 იანვრამდე და შემდგომ ყოველ ათ წელიწადში ერთხელ, საქართველო ვალდებულია მოამზადოს და წარუდგინოს ევროპის საბჭოს გრძელვადიანი სტრატეგია 30 წლიანი პერსპექტივით. ამასთან, მართვის რეგულაცია მოითხოვს გრძელვადიანი სტრატეგიების შემუშავებას ღიად და გამჭვირვალედ.



[2] პარიზის შეთანხმება (PA) არის იურიდიულად სავალდებულო საერთაშორისო ხელშეკრულება კლიმატის ცვლილების შესახებ. იგი მიღებულ იქნა 2015 წლის 12 დეკემბერს და ძალაში შევიდა 2016 წლის 4 ნოემბერს. პარიზის შეთანხმება ადგენს, ერთი მხრივ, ოპერაციულ მიზანს, გლობალური საშუალო ტემპერატურის ზრდის 2°C-მდე შეზღუდვა წინარე ინდუსტრიულ დონესთან შედარებით და, მეორე მხრივ, სასურველ მიზანს, ტემპერატურის ზრდის 1.5°C-მდე შეზღუდვის მცდელობა, პრეინდუსტრიულ დონესთან შედარებით. საქართველო პარიზის შეთანხმების მხარეა 2015 წლიდან;

[3] მართვის რეგულაციის მე-3 და მე-4 მუხლები;

[5] ენერგეტიკული კავშირისა და კლიმატთან დაკავშირებული მოქმედების მართვის შესახებ  2018 წლის 11 დეკემბრის რეგულაცია (EU) 2018/1999 მიღებული და ადაპტირებული მინისტრთა საბჭოს 2021 წლის 30 ნოემბრის 2021/14/MC-EnC გადაწყვეტილებით (EU) 2018/1 რეგულაციის ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობაში მიღებისა და ხელშეკრულების I დანართში შესწორებების შეტანის შესახებ;

[6] მუხლი 1.2 და დანართი I-ის A სექციის მე-2 პუნქტი;

[7] რატიფიცირების თარიღია 1999 წლის 19 ივნისი;

[8] რატიფიცირების თარიღია 2017 წლის 8 მაისი;

[10] 2030 წლისთვის სათბურის გაზების ემისიების 35%-მდე შემცირება 1990 წლის მაჩვენებელთან შედარებით ეკონომიკის ყველა სექტორისთვის.

[11] საქართველოს 2030 წლის კლიმატის სტრატეგიის 2021-2023 სამოქმედო გეგმა ხელმისაწვდომია - https://mepa.gov.ge/En/Files/ViewFile/50122;

Wednesday, 14 September 2022

ევროპის რეაგირება ახალ ენერგეტიკულ ლანდშაფტზე

See the English version here.

ავტორი: მარიამ კუკავა

2022 წლის 29 ივნისს ევროპარლამენტმა და საბჭომ მიიღეს (EU) 2022/1032 რეგულაცია, რომელიც ცვლის გაზის მიწოდების უსაფრთხოების დაცვის ზომების შესახებ (EU) 2017/1938 რეგულაციას და ბუნებრივი გაზის გადამცემ ქსელთან წვდომის პირობების შესახებ (EC) No715/2009 რეგულაციას (რეგულაციას)[1]. უკრაინის წინააღმდეგ რუსული სამხედრო აგრესიის ესკალაციის შედეგად შექმნილი საგანგებო სიტუაციის საპასუხოდ, ევროკავშირმა მიიღო წესები, რომლებიც „დრამატულად შეცვლილი გეოპოლიტიკური სიტუაციის" კონტექსტში მიზნად ისახავს ევროკავშირში „სოლიდარობის სულისკვეთებით“ საცავი მოწყობილობების სათანადოდ გამოყენებას და გაზიარებას. ბოლო პერიოდში განვითარებულმა მოვლენებმა ევროკავშირში ფართომასშტაბიანი შედეგები გამოიწვია. შედეგად, ენერგიის დაზოგვა და ენერგოეფექტურობა ევროკავშირის დონეზე განისაზღვრა, როგორც გაზის მიწოდების უსაფრთხოების გაძლიერების მთავარი ხელშემწყობი.

კონტექსტი: გეოპოლიტიკური სიტუაციის ცვლილება და სამომავლო გაურკვევლობა

მიუხედავად იმისა, რომ გაზმომარაგების მოკლევადიანი შეფერხებები წარსულშიც ხდებოდა, 2022 წელს შექმნილი სიტუაცია მნიშვნელოვნად განსხვავებულია. უკრაინაში რუსეთის შეჭრამ ევროკავშირის ენერგეტიკული უსაფრთხოების თვალსაზრისით სერიოზული შეშფოთება გამოიწვია, შედეგად, გაზრდილმა გეოპოლიტიკურმა დაძაბულობამ გაურკვევლობა კიდევ უფრო გააძლიერა. პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ დგას გაზის სექტორში, სადაც რუსეთი არის წამყვანი მესამე ქვეყნის მიმწოდებელი, რომელზეც რამდენიმე წევრი სახელმწიფო მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული.[2]

მიმდინარე გეოპოლიტიკურ კონტექსტში, მიწოდების შეფერხების რისკი ისტორიულად მაღალია. უკრაინის წინააღმდეგ რუსული სამხედრო აგრესიის გავლენამ აჩვენა, რომ მიწოდების უსაფრთხოების მოქმედი წესები არ არის მორგებული უეცარ მიზანმიმართულ მოვლენებსა და გეოპოლიტიკური სიტუაციის ცვლილებებზე. შესაბამისად, ყურადღება მიიპყრო გაზის შენახვამ, როგორც მიმდინარე ენერგეტიკული კრიზისის გავლენის შერბილების ერთ-ერთმა ძლიერმა ინსტრუმენტმა.

შექმნილი უპრეცედენტო საგანგებო ვითარებისა და გეოპოლიტიკური სიტუაციის სამომავლო ცვლილებებით გამოწვეული გაურკვევლობების გათვალისწინებით, რეგულაციით წახალისებულია წევრი სახელმწიფოების მიერ ევროკავშირის გაზის საცავის შევსების მიზნების შეძლებისდაგვარად სწრაფად მიღწევა. მიწისქვეშა გაზის საცავები (UGS) მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მიწოდების უსაფრთხოებისა და ევროპული გაზის სისტემის მოქნილობისთვის, ვინაიდან ისინი უზრუნველყოფენ დამატებითი გაზის მიწოდებას საგანგებო სიტუაციებში, როგორიცაა მაღალი მოთხოვნა ან მიწოდების შეფერხება.

ევროკავშირის გაზის საცავის მოცულობა შეადგენს 1,147 ტერავატ-საათს 18 წევრ ქვეყანაში ან ევროკავშირის წლიური მოხმარების დაახლოებით 27%-ის ექვივალენტ. 2021 წლის 1 ნოემბერს საცავში არსებული გაზი ევროკავშირის გაზის საცავის მოცულობის თითქმის 74%-ს და ევროკავშირის წლიური მოხმარების 20%-ს[3] შეადგენდა. მიწისქვეშა გაზის საცავებთან დაკავშირებით სიტუაცია მკვეთრად განსხვავდება წევრ სახელმწიფოებში. ზოგიერთ წევრ სახელმწიფოს საცავის დიდი მოცულობა გააჩნია (გერმანია, იტალია, საფრანგეთი, ნიდერლანდები და ავსტრია ევროკავშირის მთლიანი მოცულობის ორ მესამედს შეადგენენ),[4] ზოგიერთს - მხოლოდ მცირე ზომის, ხოლო ევროპის რამდენიმე ქვეყანას საცავი მოწყობილობა არ აქვს (კვიპროსი, ესტონეთი, ფინეთი, საბერძნეთი, ირლანდია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მალტა და სლოვენია). თუმცა, ევროკავშირის ახალი რეგულაციების თანახმად, გაზის რეზერვების უზრუნველსაყოფად აღნიშნული ქვეყნები სხვა წევრ სახელმწიფოებთან სოლიდარობის შეთანხმებებს გააფორმებენ.[5] რეგულაცია ითვალისწინებს გამონაკლისს კვიპროსის, მალტასა და ირლანდიის შემთხვევაში, ვინაიდან ამ ქვეყნების სისტემები არ არის პირდაპირ დაკავშირებული წევრი სახელმწიფოების გაზის სისტემასთან.[6]

გაზის საცავების შესახებ ახალი წესები

უკრაინაში რუსეთის ომმა გამოიწვია ენერგიის ფასების ზრდა და გავლენა მოახდინა ევროკავშირის ენერგომომარაგებაზე. ევროპის ენერგეტიკული მდგრადობის გასაძლიერებლად, ევროპარლამენტმა და საბჭომ საბოლოოდ მიიღეს რეგულაცია, რომლის მიზანია ზამთრის სეზონის დაწყებამდე ევროკავშირში გაზის საცავის მოცულობების შევსების უზრუნველყოფა (როგორც პრევენციული ღონისძიება მიწოდების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად), რაც შეიძლება განაწილდეს წევრ ქვეყნებს შორის სოლიდარობის სულისკვეთებით.

რეგულაცია ფოკუსირებულია სამ ძირითად ელემენტზე: ზამთრის სეზონის დაწყებამდე შევსების მინიმალური დონეების უზრუნველყოფა; საცავის სისტემის ოპერატორების სავალდებულო სერტიფიცირება და გაზის საცავებისთვის 100%-იანი სატარიფო შეღავათის დაწესება.

ევროკავშირის გაზის საცავის შევსების მიზნის განსაზღვრა რეგულაციის ძირითადი ქვაკუთხედია. მისი მოცულობა ფიქსირებულია მინიმუმ 80%-ზე 2022 წლის 1 ნოემბრამდე (2022/2023 წლის ზამთრის სეზონის დაწყებამდე). მომდევნო წლების განმავლობაში შენახვის საჭირო დონე უნდა გაიზარდოს 90%-მდე (2023 წლის 1 ნოემბერის შემდგომ). წევრ სახელმწიფოებს უფლება აქვთ დაადგინონ შევსების უფრო მაღალი სამიზნე მაჩვენებელი, 2022 წლისთვის ევროკავშირში მიწისქვეშა გაზის საცავის მოცულობის 85%-ის გაერთიანების მიერ ერთობლივად შესავსებად.

შევსების მიზნები აუცილებელია იმისთვის, რომ ევროკავშირში მომხმარებლები დაცული იყვნენ გაზის მიწოდების შესაძლო დეფიციტისგან.  ვინაიდან გაზის საცავის მოცულობები და ეროვნული სიტუაციები მნიშვნელოვნად განსხვავდება, წევრ სახელმწიფოებს, კონკრეტული პირობების გათვალისწინებით, ენიჭებათ უფლება ნაწილობრივ დააკმაყოფილონ შევსების მიზანი თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) მარაგების ან ალტერნატიული საწვავის ჩათვლით.

ვინაიდან ზოგიერთ წევრ სახელმწიფოს გააჩნია მიწისქვეშა საცავის მნიშვნელოვანი მოცულობა მათ მიერ გაზის შიდა მოხმარებასთან შედარებით, მათზე შეიძლება არაპროპორციულად იმოქმედოს მათ ტერიტორიაზე არსებული მიწისქვეშა გაზის საცავების შევსების მიზნის მიღწევის ვალდებულების დაწესებამ. შესაბამისად, მიწისქვეშა მარაგების შევსების ვალდებულება შემოიფარგლება იმ მოცულობით, რომელიც შეესაბამება წევრი სახელმწიფოების გაზის საშუალო წლიური მოხმარების 35%-ს ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში.

ვინაიდან მრავალ წევრ სახელმწიფოში უკვე მოქმედებს სხვადასხვა მარეგულირებელი რეჟიმი გაზის საცავის შევსების მხარდასაჭერად, რეგულაცია არ ითვალისწინებს კონკრეტულ ინსტრუმენტ შევსების მიზნის დასაკმაყოფილებლად. წევრ სახელმწიფოებს უფლება აქვთ აირჩიონ, რომელი ინსტრუმენტია ყველაზე შესაფერისი მათი ეროვნული სისტემებისთვის. მიუხედავად ამისა, ზოგადი პრინციპი, რომელიც ვრცელდება თითოეულ წევრ სახელმწიფოზე, არის შემდეგი - წევრი სახელმწიფოების მიერ მიწისქვეშა გაზის საცავების შევსების უზრუნველსაყოფად მიღებული ნებისმიერი ზომა უნდა იყოს „აუცილებელი, მკაფიოდ განსაზღვრული, გამჭვირვალე, პროპორციული, არადისკრიმინაციული და შემოწმებადი და უკანონოდ არ უნდა დაარღვიოს კონკურენცია ან გაზის შიდა ბაზრის გამართული ფუნქციონირება ან საფრთხე არ შეუქმნას სხვა წევრი სახელმწიფოების ან გაერთიანების გაზმომარაგების უსაფრთხოებას“.[7] ეს მოთხოვნები მიზნად ისახავს დომინანტური პოზიციის გაძლიერების ან იმ საწარმოების მიერ მოულოდნელი მოგების მიღების თავიდან აცილებას, რომლებიც მიწისქვეშა გაზის საცავებს აკონტროლებენ, ასევე დაჯავშნლი საცავის მოცულობის გამოუყენებლობის პრევენციას.

იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ რამდენიმე წევრ სახელმწიფოს არ გააჩნია საკუთარი გაზის საცავი, რეგულაცია ითვალისწინებს, რომ ასეთმა ქვეყნებმა უნდა შეინახონ გაზის წლიური შიდა მოხმარების 15% სხვა წევრ სახელმწიფოებში მდებარე მარაგებში და ამგვარად ჰქონდეთ წვდომა სხვა წევრი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე შენახულ გაზის მარაგებზე. უფრო მეტიც, გამონაკლისის დაწესების გზით, წევრმა სახელმწიფოებმა, რომლებსაც არ გააჩნიათ მიწისქვეშა გაზის საცავი, შეიძლება „ტვირთის განაწილების მექანიზმი“ შეიმუშაოერთ ან მეტ წევრ სახელმწიფოსთან, რომელსაც მიწისქვეშა გაზის საცავი გააჩნია, რისკის შეფასების საფუძველზე, რაც მათ საჭიროებებს გამოავლენს.

რეგულაცია ითვალისწინებს ყველა მიწისქვეშა გაზის საცავის ოპერატორის სავალდებულო სერტიფიცირებას შესაბამისი წევრი სახელმწიფოების კომპეტენტური ორგანოების მიერ. სერტიფიცირების პროცედურა მიზნად ისახავს კრიტიკულ შემნახველ ინფრასტრუქტურაზე გარე ზემოქმედების პოტენციური რისკების თავიდან აცილებას.

შევსების წახალისების მიზნით, ახალი რეგულაცია 100%-მდე სატარიფო შეღავათს ითვალისწინებს საცავში და საცავიდან გადაცემის და განაწილების სიმძლავრის შესვლისა და გასვლის ტარიფებზე, როგორც მიწისქვეშა გაზის საცავებზე, ასევე თხევადი ბუნებრივი გაზის ობიექტებზე, რითაც ბაზრის მონაწილეებისთვის შენახვა უფრო მიმზიდველს ხდის.

არსებული გარემოებების განსაკუთრებული ბუნების გამო, შესანახი მოცულობის შევსების ვალდებულებები 2025 წლის 31 დეკემბერს დასრულდება. საცავის ოპერატორის სერტიფიცირების ვალდებულებები ძალაში დარჩება ამ თარიღის შემდეგაც.

რეგულაციის მოქმედება ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელ მხარეებზე

რეგულაცია, როგორც გადაუდებელი აუცილებლობა, ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის ნაწილი გახდება ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელსახელი მოეწერა ათენში 2005 წლის 25 ოქტომბერს და ძალაში შევიდა 2006 წლის 1 ივლისს.[8]

2016 წელს ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებაზე საქართველოს მიერთების შესახებ ოქმის ხელმოწერით, საქართველო ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელი მხარე გახდა. ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის ზოგიერთი დებულების განხორციელებასთან დაკავშირებით ერთიანი მიდგომის, ასევე იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ საქართველო უშუალოდ არ არის დაკავშირებული რომელიმე ხელშემკვრელი მხარის ან ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოს ენერგეტიკულ ქსელთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის ის დებულებები რომლებიც ხელშემკვრელ მხარესთან ან ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოსთან ენერგიის ტრანსსასაზღვრო გაცვლას ეხება, გამოიყენება მას შემდეგ, რაც საქართველო ფიზიკურად დაუკავშირდება რომელიმე ხელშემკვრელი მხარის ან ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოს ენერგეტიკულ ქსელ.[9]

ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულების 24-ე მუხლი ახალი საკანონმდებლო აქტების გადმოტანის პროცესში ადაპტაციის შესაძლებლობას იძლევა. ეს ადაპტაციები ითვალისწინებს ხელშეკრულების ინსტიტუციურ ჩარჩოს (მაგალითად, წევრ სახელმწიფოებზე მითითების ცვლილება ხელშემკვრელ მხარეებზე მითითებები) და ხელშემკვრელი მხარეების სპეციფიკურ მდგომარეობას. შესაბამისად, ენერგეტიკული გაერთიანების მინისტრთა საბჭოს გადაწყვეტილება რეგულაციის იმპლემენტაციისა და ადაპტაციის შესახებ უნდა ეფუძნებოდეს იმ ფაქტს, რომ საქართველო, სანამ ის უშუალოდ არ არის დაკავშირებული სხვა ხელშემკვრელი მხარის გაზის ურთიერთდაკავშირებულ სისტემასთან, უნდა გათავისუფლდეს ამ რეგულაციის მოქმედებისგან.



[1] ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2022 წლის 29 ივნისის (EU) 2022/1032 რეგულაცია, რომელიც ცვლის (EU) 2017/1938 და (EC) No 715/2009 რეგულაციებს გაზის საცავებთან დაკავშირებით, ხელმისაწვდომია - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1032&from=EN;

[2] რუსულ გაზზე დამოკიდებული ევროპული ქვეყნების შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის ეწვიეთ - https://thehill.com/policy/equilibrium-sustainability/3260553-these-european-countries-are-the-most-dependent-on-russian-gas/;

[3] ACER-ისა და CEER-ს შეხედულებები რეგულაციის წინადადებაზე, რომელიც ცვლის რეგულაციებს (EU) 2017/1938 და (EC) 715/2009, რაც უკავშირდება გაზის საცავებთან წვდომას, 2022 წლის 29 აპრილი, ხელმისაწვდომია - https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Position%20Papers/Regulators%20feedback%20EC%20storage%20regulation%20proposal_final_formatted.pdf;

[5] ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში გაზის საცავის მოცულობისა და მისი შევსების დონის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის ეწვიეთ ბმულს - https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/gas-storage-capacity/#:~:text=The%20majority%20of%20the%20EU,with%20the%20lowest%20filling%20levels;

[6] ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2022 წლის 29 ივნისის (EU) 2022/1032 რეგულაცია რომელიც ცვლის (EU) 2017/1938 და (EC) No 715/2009 რეგულაციებს გაზის საცავებთან დაკავშირებით, ხელმისაწვდომია - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1032&from=EN;

[7] ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2022 წლის 29 ივნისის (EU) 2022/1032 რეგულაცია რომელიც ცვლის (EU) 2017/1938 და (EC) No 715/2009 რეგულაციებს გაზის საცავებთან დაკავშირებით, ხელმისაწვდომია - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1032&from=EN;

[8] ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2022 წლის 29 ივნისის (EU) 2022/1032 რეგულაცია რომელიც ცვლის (EU) 2017/1938 და (EC) No 715/2009 რეგულაციებს გაზის საცავებთან დაკავშირებით, ხელმისაწვდომია - https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1032&from=EN;

[9] ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებაზე საქართველოს მიერთების შესახებ ოქმი ხელმისაწვდომია -

https://policy.asiapacificenergy.org/sites/default/files/Protocol%20Concerning%20the%20Accession%20of%20Georgia%20to%20the%20Treaty%20Establishing%20the%20Energy%20Community%20%28EN%29.pdf;


Project "Assessment of the Transparency and Accountability of the Security Sector"

Donor Organization: Innovations and Reforms Center, European Union Budget: 14,000 EUR Duration: 3 June 2024 - 3 February 2025 Project aim:...