პერსონალურ მონაცემთა დაცვა ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში - ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს გადაწყვეტილებების ანალიზი

ავტორი: მზექალა რომანაძე

მასალა თავდაპირველად გამოქვეყნდა ინტერნეტ საზოგადოების მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში მომზადებულ ესეების კრებულში. 

შესავალი

პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და კომუნიკაციის კონფიდენციალურობის დაცვა ადამიანის ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა. „ადამიანის უფლება, იარსებოს საზოგადოებისგან დამოუკიდებლად, ჰქონდეს ურთიერთობა პირთა იმ წრესთან, რომელსაც ის აირჩევს, წარმოადგენს პიროვნების არსებობისათვის აუცილებელ ფაქტორს.“[1] ამავდროულად, არსებითად მნიშვნელოვანია პირადი სივრცის კონფიდენციალურობისა და ხელშეუხებლობის დაცვა. ადამიანი პირად სივრცეს თვითონ ქმნის როგორც „ცოცხალ“, ასევე ელექტრონული კომუნიკაციის სფეროში. ნებისმიერი კომუნიკაციისას კი არსებობს გონივრული მოლოდინი იმისა, რომ მონაცემთა სუბიექტის მიერ შერჩეულ, სასურველ ან მისთვის საჭირო საკითხებზე კომუნიკაცია მიუწვდომელი, ანონიმური, ხელშეუხებელი დარჩება ყველა იმ პირისათვის, რომელიც მან საკუთარი პირადი სივრცის მიღმა დატოვა. განსაკუთრებით კრიტიკულია პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საკითხი, ვინაიდან აღნიშნული ინფორმაციის მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის გარეშე გამჟღავნება, წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების უხეშ დარღვევას (თუ ეს ლეგიტიმური საფუძვლის გარეშე ხდება) და ადამიანის, ფაქტობრივად, პირადი სივრცის გარეშე დატოვებას. პირადი სივრცის გარეშე კი დამოუკიდებლობა არ არსებობს.

„ცოცხალი კომუნიკაციისგან“ განსხვავებით, ელექტრონული კომუნიკაციების სფერო მაღალი რისკების მატარებელია. კერძოდ, თუ „ცოცხალი კომუნიკაციისას“ სხვა პირის მიერ პერსონალურ მონაცემებზე წვდომის მოპოვება თვითონ მონაცემთა სუბიექტის ნებაზეა დამოკიდებული და შესაბამისად, პერსონალურ მონაცემთა დაცულობის ხარისხი ადამიანებს შორის ნდობას ეფუძნება, ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში, პერსონალურ მონაცემთა დამუშავება უფრო კომპლექსური საკითხია და დაცლილია ფიდუციური ურთიერთობებისგან.

თანამედროვე ტექნოლოგიები და ინტერნეტი მონაცემთა დამმუშავებელს[2] ინფორმაციაზე, მათ შორის, პერსონალურ მონაცემებზე წვდომის შესაძლებლობებს უჩენს მონაცემთა სუბიექტის ნების გამოვლენის გარეშეც. იმისათვის რომ დაზღვეული იყოს მონაცემთა დამმუშავებლის მხრიდან აღნიშნული წვდომის ბოროტად გამოყენების რისკები, აუცილებელია მინიმალური სტანდარტების შემუშავება ადამიანის პირადი სივრცის ხელშეუხებლობისა და კონფიდენციალურობის უზრუნველყოფისათვის. კონკრეტულად, აღნიშნული მინიმალური სტანდარტი გულისხმობს პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებაზე მონაცემთა სუბიექტის ნებართვის აუცილებლობას ან ნებართვის არარსებობის შემთხვევაში ღირებული საჯარო ლეგიტიმური მიზნის არსებობას (და უფლებაში მართლზომიერ ჩარევას). აუცილებელია ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პირთა პერსონალური მონაცემების დამუშავება დამოკიდებული იყოს მონაცემთა სუბიექტის ნებაზე (როგორც ეს „ცოცხალი კომუნიკაციისას“ ხდება).

წინამდებარე ნაშრომის მიზანია, ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების რისკების იდენტიფიცირება და აღნიშნულ პროცესში მონაცემთა სუბიექტის როლის განსაზღვრა - ECtHR-სა და CJEU-ის გადაწყვეტილებების საფუძველზე. ნაშრომში შედარებით-სამართლებრივი ანალიზის მეთოდის გამოყენებით წარმოდგენილია ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის (ევროპის საბჭოს და ევროკავშირის ფარგლებში დადგენილი) სტანდარტები.

ნაშრომის პირველ თავში განმარტებულია ელექტრონული კომუნიკაციების ფარგლები და იდენტიფიცირებულია აღნიშნულ სფეროში დამუშავებადი პერსონალური მონაცემების სახეები. მეორე თავში აღწერილია ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების მოქმედი რეგულირება ევროპის საბჭოსა და ევროკავშირში. ამავე თავში წარმოდგენილია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს რელევანტური გადაწყვეტილებების განხილვა, რის საფუძველზეც მოცემულია დასახელებული სამართლებრივი სისტემების შედარება, კერძოდ, იდენტიფიცირებულია მათ მიერ ჩამოყალიბებულ მიდგომებს შორის მსგავსებები და განსხვავებები.

ნაშრომის ბოლოს კი, მოცემულია ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დაცვასთან დაკავშირებული ძირითადი მიგნებების გათვალისწინებით, კვლევის შეჯამება.

1. ელექტრონული კომუნიკაციების სფერო და დამუშავებადი პერსონალური მონაცემების სახეები

ელექტრონული კომუნიკაციების სექტორში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისა და პირადი ცხოვრების დაცვის შესახებ 2002/58/EC დირექტივის (პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ) (შემდგომში „2002/58/EC დირექტივა“) მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კომუნიკაცია ნიშნავს განსაზღვრული რაოდენობის მხარეებს შორის ინფორმაციის გაცვლას ან გადაცემას საჯაროდ ხელმისაწვდომი ელექტრონული საკომუნიკაციო საშუალებებით.[3] ხაზგასასმელია, რომ აღნიშნული დირექტივის მოქმედების სფერო შეზღუდულია და მოიცავს მხოლოდ საჯარო ქსელებით განხორციელებულ საკომუნიკაციო მომსახურებას.[4] საჯაროდ ხელმისაწვდომი ელექტრონული საკომუნიკაციო მომსახურება წარმოადგენს ანაზღაურებად სერვისს, რომლითაც ხდება სიგნალების გადაცემა ელექტრონულ საკომუნიკაციო ქსელებში, და შესაბამისად, ინფორმაციის გადაგზავნა. ელექტრონულ საკომუნიკაციო საშულებებში მოიაზრება როგორც სატელეკომუნიკაციო საშუალებების (ტელეფონი ან მსგავსი ტექნიკური მოწყობილობების)[5], ასევე  ინტერნეტის გამოყენება ინფორმაციის „ბრუნვის“ მიზნებისათვის. აქედან გამომდინარე, ელექტრონული კომუნიკაციების სექტორი მოიცავს მონაცემთა გადაცემის შემდეგ ფორმებს: სატელეფონო ზარები, ფაქსები, ტექსტური შეტყობინებები, ხმოვანი შეტყობინებები, ვიდეო შეტყობინებები, ელექტრონული მეილი[6], ინტერნეტ შეტყობინება და სხვა ინფორმაცია, რომელიც არ არის ხელმისაწვდომი ზოგადად და აქვს ინდივიდუალური შინაარსი (კონკრეტული პირის/პირთა პირადი სივრცის ნაწილია).

ელექტრონული კომუნიკაციის კონფიდენციალურობა ციფრული სამყაროს სფეროში მოიაზრებს როგორც მისი შინაარსის კონფიდენციალურობის უზრუნველყოფას, ასევე აღნიშნულ კომუნიკაციასთან დაკავშირებული ნებისმიერი სხვა მონაცემის დაცვას გამჟღავნებისგან.[7] შესაბამისად, ელექტრონული კომუნიკაციების სექტორში არსებობს კომუნიკაციის შინაარსობრივი და არაშინაარსობრივი (ტექნიკური) მონაცემები.

ინფორმაციის „ბრუნვის“ თავისებურებიდან და მონაცემთა სახეებიდან გამომდინარე, 2002/58/EC დირექტივა 3 კატეგორიის მონაცემებს გამოყოფს:

• მონაცემები კომუნიკაციისას გაგზავნილ შეტყობინებათა შინაარსზე;
• მონაცემები, რომლებიც აუცილებელია კომუნიკაციის დამყარებისა და წარმართვისათვის (ე.წ. „ტრეფიკის მონაცემები“, რომელიც მოიცავს ინფორმაციას მხარეებს შორის კომუნიკაციაზე, მის დროსა და ხანგრძლივობაზე[8]);
• საკომუნიკაციო მოწყობილობის ადგილმდებარეობასთან დაკავშირებული მონაცემები (ე.წ. ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი მონაცემები (IP მისამართები). გარდა ამისა, აღნიშნული მონაცემი შეიძლება მოიცავდეს ინფორმაციას საკომუნიკაციო მოწყობილობების მომხმარებელთა ადგილსამყოფელზეც. მაგალითად, როცა საქმე ეხება მობილური კავშირგაბმულობის მოწყობილობის მომხმარებლებს.

იმის გათვალისწინებით, რომ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და კომუნიკაციის კონფიდენციალურობის უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ რიგ შემთხვევაში დასაშვებია ზემოაღნიშნული მონაცემების დამუშავება მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის საფუძველზე ან შესაბამისი ლეგიტიმური საფუძვლის არსებობისას ნებართვის არსებობის გარეშეც, აუცილებელია უფლებაში ჩარევის კონკრეტული საფუძვლების შეფასება და მათთან დაკავშირებული რისკების იდენტიფიცირება.

2. პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების მარეგულირებელი წესები ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში  და სასამართლო პრაქტიკა

2.1. ევროპის საბჭო & ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) პრაქტიკა

ევროკონვენციის მე-8 მუხლით განმტკიცებულია პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლება. კერძოდ, „ყველას აქვს უფლება, რომ დაცული იყოს მისი პირადი და ოჯახური ცხოვრება, საცხოვრისი და მიმოწერა.“ აღნიშნულ მუხლშივე ჩამოთვლილია მოცემული უფლების შეზღუდვის ლეგიტიმური საფუძვლები: „დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობისა ან მორალის, ანდა სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად.“[9] აქედან გამომდინარე, ევროკონვენცია განსაზღვრავს იმ ლეგიტიმურ საფუძვლებს, როცა შესაძლებელია აღნიშნულ უფლებაში ჩარევა. თუმცა მხოლოდ ლეგიტიმური მიზნის არსებობა არ არის მთავარი და აუცილებელია აღნიშნულ უფლებაში ჩარევა აკმაყოფილებდეს ფორმალურ (შეზღუდვის საფუძველი უნდა იყოს კანონი) და შინაარსობრივ (ლეგიტიმური მიზნის არსებობასთან ერთად, უფლების მზღუდავი საშუალება უნდა იყოს გამოსადეგი, აუცილებელი და პროპორციული) მოთხოვნებს.

ევროკონვენციის მე-8 მუხლის დაცულ სფეროში ექცევა ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში მონაცემთა დაცვის საკითხიც. კერძოდ, „მიმოწერის“ დაცულობა მოიაზრებს კომუნიკაციის კონფიდენციალურობის უზრუნველყოფას სხვადასხვა სიტუაციაში.[10] ECtHR თავის პრაქტიკაში აღნიშნული უფლების ფარგლებს ფართოდ განმარტავს და მიმოწერაში მოიაზრებს ისეთი სახის კომუნიკაციებს, როგორიცაა მაგალითად: სატელეფონო საუბრები[11], ელექტრონული შეტყობინებები (მეილები)[12], ინტერნეტის გამოყენება,[13] კომპიუტერის სერვერზე შენახული მონაცემები და ა.შ. ხოლო აღნიშნული უფლების დაცულ სფეროში ჩარევად განიხილავს ისეთ ქმედებებს, როგორიცაა კომუნიკაციისას შინაარსობრივი ცენზურის დაწესება, მონაცემთა გამოყენება პირის ადგილმდებარეობის დასადგენად, მათ შორის თვალთვალი, მონაცემთა მონიტორინგი, ინფორმაციის დამუშავება, მათ შორის მიმოწერის ასლების შექმნა, ჩაწერა, შენახვა და სხვა ქმედებები, რომლებიც წარმოადგენს მონაცემთა დამუშავებას. ECtHR-მა ელექტრონული შეტყობინების (მეილის) მესამე პირისთვის გადაგზავნაც კი აღნიშნულ უფლებაში ჩარევად მიიჩნია.[14]  

ECtHR პერსონალურ მონაცემთა დაცვის უფლებას ევროკონვენციის მე-8 მუხლის ფარგლებში განიხილავს და არ გამოყოფს ცალკე დამოუკიდებელ უფლებად. ECtHR-ს საკმაოდ მრავალფეროვანი და მყარი პრაქტიკა აქვს ჩამოყალიბებული, სადაც იდენტიფიცირებადია მათ შორის ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში დამუშავებადი პერსონალური მონაცემები (როგორც შინაარსობრივი, ასევე არაშინაარსობრივი მონაცემები).[15] მაგალითად, ECtHR-ს განხილული აქვს ე.წ. ტრეფიკის მონაცემების, ხმის ჩანაწერების, GPS ადგილმდებარეობის მონაცემებისა და ელექტრონულ საკომუნიკაციო საშუალებების გზით გაგზავნილი/გადაცემული მონაცემების კონფიდენციალურობის საკითხი. ECtHR-ის პრაქტიკაში მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებებია Malone v. the United Kingdom (1984), და  Copland v. the United Kingdom (2007) საქმეები, სადაც სასამართლომ მნიშვნელოვანი განმარტებები გააკეთა ე.წ. „ტრაფიკის მონაცემთა“ დამუშავებაზე. აღნიშნულ გადაწყვეტილებებში ერთი მხრივ განმარტა მონაცემთა შინაარსი თუ რას მოიცავს და ასევე დაადგინა, რომ დანაშაულის გამოძიების მიზნებისთვის აღნიშნული მონაცემების დამუშავება მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის გარეშე გამართლებული იყო.

აღსანიშნავია, რომ ევროპის საბჭომ 1995 წელს მიიღო რეკომენდაცია სატელეკომუნიკაციო მომსახურების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საკითხებზე[16] (შემდგომში „რეკომენდაცია“), რომელსაც არ აქვს სავალდებულო ძალა, თუმცა გავლენა ჰქონდა მონაცემთა დაცვის სამართლის განვითარებაზე ევროპაში. აღნიშნული რეკომენდაცია ძირითადად, სატელეფონო მომსახურებასთან დაკავშირებულ მონაცემთა დაცვის სტანდარტებს განსაზღვრავს. რეკომენდაციაში აღნიშნულია, რომ სატელეკომუნიკაციო სფეროში პერსონალურ მონაცემთა შეგროვებისა და დამუშავების მიზნები უნდა უკავშირდებოდეს მომხმარებლის დაკავშირებას კონკრეტულ ქსელთან, ან კონკრეტული სატელეკომუნიკაციო მომსახურების მიწოდებას, ანგარიშგებას, შემოწმების მიზნით დადასტურებას (verify), ტექნიკური ოპერაციების ჩატარებას, ქსელისა და მომსახურების განვითარებას. აღნიშნული მიზნები გაიწერა, როგორც პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების საფუძვლები, რომელთა კონკრეტიზაცია მოთხოვნილია შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე.

2.2. ევროკავშირი & ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს (CJEU) პრაქტიკა

რაც შეეხება ევროკავშირის სამართალში პერსონალურ მონაცემთა რეგულირების საკითხს, ძირითადი უფლებების შესახებ ევროკავშირის ქარტიის (შემდგომში „ქარტია“) მე-8 მუხლის თანახმად, „ყველას აქვს საკუთარი პერსონალური მონაცემების დაცვის უფლება.“ ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, „ასეთი მონაცემები შეიძლება დამუშავდეს მხოლოდ განსაზღვრული მიზნებისათვის კეთილსინდისიერად და სათანადო პირის თანხმობით ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ლეგიტიმური მიზნის საფუძველზე.“ აღნიშნული ჩანაწერიდან გამომდინარე, იკვეთება რამდენიმე განმასხვავებელი ნიშანი ევროკონვენციასა და ქარტიას შორის. ქარტია ევროკონვენციისგან განსხვავებით, პერსონალურ მონაცემთა დაცვას დამოუკიდებელ უფლებად გამოყოფს. ასევე ხაზგასასმელია, რომ ქარტია არ ჩამოთვლის კონკრეტულ ლეგიტიმურ საფუძვლებს და მის მოწესრიგებას შიდასახელმწიფოებრივი კანონებით ითვალისწინებს. თუმცა ეს არ ნიშნავს წევრი სახელმწიფოებისთვის აბსოლუტური დისკრეციის მინიჭებას. ქარტიის 54-ე მუხლი განსაზღვრავს უფლებების ბოროტად გამოყენების აკრძალვას, რომლის საფუძველზეც წევრ სახელმწიფოებს არ შეუძლიათ უფლების იმაზე მეტად შეზღუდვა, ვიდრე ეს საჭიროა.

ევროპის საბჭოს სამართლებრივი წყაროებისგან განსხვავებით, ევროკავშირში ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საკითხებზე სპეციალური დირექტივა არის მიღებული. დირექტივის ხასიათიდან გამომდინარე, აღნიშნული რეგულირება განსაზღვრავს ძირითად მიზნებს, ხოლო მიზნის მიღწევის შესაბამისი ფორმების შერჩევისთვის ინტერპრეტაციის საშუალება რჩება სახელმწიფოს შიდა სამართლებრივი მექანიზმების გამოყენებით.

2002/58/EC დირექტივა, რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც e-privacy დირექტივა, ეხება პერსონალური მონაცემების დამუშავებას ევროკავშირის დონეზე საკომუნიკაციო მომსახურების მიწოდების ფარგლებში. ელექტრონული კომუნიკაციების კონფიდენციალურობა ვრცელდება კომუნიკაციის არა მხოლოდ შინაარსზე, არამედ სხვა ისეთ მონაცემებზეც როგორიცაა: ვის შორის ხდება კომუნიკაცია, როდის, რა ხანგრძლივობით, საიდან - ადგილი, საიდანაც გადაიცემა მონაცემები. შინაარსობრივი მონაცემები მკაცრად კონფიდენციალურია და მათი გამჟღავნების მართლზომიერებისთვის CJEU ძალიან მაღალ სტანდარტს აწესებს. მაგალითად: შინაარსობრივ ინფორმაციაზე წვდომა შეიძლება გამართლებული იყოს დანაშაულის გამოძიების მიზნით. რაც შეეხება ე.წ. ტრეფიკის მონაცემებს, 2002/58/EC დირექტივის თანახმად, სერვისის მიმწოდებელს მათი გამოყენება შეუძლია მხოლოდ ანგარიშსწორებისა და მომსახურების მიზნებით, ხოლო მონაცემთა სუბიექტის თანხმობით, ნებადართულია ამ მონაცემების გადაცემა სხვა დამმუშავებლისთვის, რომელიც დამატებით მომსახურებას სთავაზობს მომხმარებლებს. საყურადღებოა, აღნიშნულ დირექტივაში 2009 წელს განხორციელებული ცვლილებები, რომელთა საფუძველზეც მონაცემთა დამმუშავებლის შესაძლებლობები შეიზღუდა და შესაბამისად ვალდებულებებიც გაეზარდათ - მომხმარებელთა მონაცემთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით.

ამავდროულად, აღსანიშნავია დირექტივის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი, რომელიც ჩამოთვლის იმ ლეგიტიმურ საფუძვლებს, როცა შესაძლებელია უფლებაში ჩარევა. აღნიშნული ლეგიტიმური საფუძვლები მსგავსია ევროკონვენციით დადგენილი მოთხოვნებისა. დამატებით აღსანიშნავია, რომ გამოქვეყნდა ECtHR-ის გადაწყვეტილებათა მიმოხილვის ახალი გზამკვლევი[17], რომელშიც მოცემულია ევროკავშირის სამართლის გამოყენების შემთხვევები. კერძოდ, იმ საქმეების განხილვა, როდესაც ECtHR-მა გადაწყვეტილების მიღებისას მიუთითა ევროკავშირის სამართალზე. მაგალითად, საქმეში BENEDIK c. SLOVÉNIE, ECHR-მა მიუთითა ევროკავშირის 2002/58/EC დირექტივაზე და გამოიყენა აღნიშნულ დოკუმენტში მითითებული ტერმინთა განმარტება. საყურადღებოა, რომ ECtHR ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების წინააღმდეგ მიმდინარე საქმეების განხილვისას აუცილებლად აკეთებს მითითებას ევროკავშირის სამართალზე და მხედველობაში იღებს სპეციალური დირექტივებით/რეგულაციებით დადგენილ სტანდარტებს.

დასკვნა

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ ევროკავშირისა და ევროპის საბჭოს ფარგლებში დადგენილი სტანდარტები ორიენტირებულია ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში მონაცემთა სუბიექტის წინაშე არსებული საფრთხეების დაზღვევაზე და რისკების რეალიზების მინიმუმამდე დაყვანის მიზნით მონაცემთა სუბიექტზე გადააქვს პერსონალური მონაცემების დამუშავებაზე ნებართვის გაცემის საკითხი, რის გამოც მონაცემთა დამმუშავებლის უფლებამოსილებები ძალიან მცირეა. თუმცა ამავდროულად აღნიშნულ ორ სისტემაში მოქმედი სამართლებრივი წყაროები და სასამართლოთა პრაქტიკა ითვალისწინებს საგამონაკლისო შემთხვევებს, როდესაც მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის გარეშეც დასაშვებია პერსონალურ მონაცემთა დამუშავება. კერძოდ, მსგავსი საგამონაკლისო შემთხვევები უნდა ემსახურებოდეს წინასწარ განსაზღვრული საჯაროდ ღირებული ლეგიტიმური მიზნების მიღწევას. სამართლებრივი ჩარჩოს საფუძველზე ECtHR-სა და CJEU-ს პრაქტიკა უზრუნველყოფს ბალანსის დაცვას პერსონალურ მონაცემთა კონფიდენციალურობასა და სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზნებს შორის ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში.

---

[1] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 29 თებერვლის N2/1/484 გადაწყვეტილება საქმეზე, „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია“ და საქართველოს მოქალაქე თამარ ხიდაშელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5. იხ., https://bit.ly/3oH5OQC [01.08.2022]

[2] მონაცემთა დამმუშავებელი − „საჯარო დაწესებულება, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც ინდივიდუალურად ან სხვებთან ერთად განსაზღვრავს პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების მიზნებსა და საშუალებებს, უშუალოდ ან უფლებამოსილი პირის მეშვეობით ახორციელებს მონაცემთა დამუშავებას.“

[3] ელექტრონული კომუნიკაციების სექტორში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისა და პირადი ცხოვრების დაცვის შესახებ 2002/58/EC დირექტივა. იხ., https://bit.ly/2LN9e2m [01.08.2022]

[4] იქვე, მე-3 მუხლი.

[5] სატელეკომუნიკაციო საშუალებები - „ტექნიკური მოწყობილობების, ალგორითმებისა და პროგრამული უზრუნველყოფის ერთობლიობა, რომელიც საშუალებას იძლევა გადასცეს და მიიღოთ მეტყველება, საინფორმაციო მონაცემები, მულტიმედიური ინფორმაცია ელექტრული და ელექტრომაგნიტური რხევების გამოყენებით საკაბელო, ოპტიკურ-ბოჭკოვანი და რადიო არხებით სხვადასხვა ტალღის ზოლში. ეს არის ინფორმაციის კონვერტაციის მოწყობილობები.“

[6] იხ. შენიშვნა 7, მე-2 მუხლის „h“ ქვეპუნქტი.

[7] იხ. შენიშვნა 7, პრეამბულის 21-ე პარაგრაფი.

[8] იქვე, მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი.

[9] ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია, რომი, 1950 წლის 4 ნოემბერი, მე-8 მუხლი. იხ., https://bit.ly/2WrE0nY [01.08.2022]

[10] Guide on Article 8 of the European Convention on Human Rights, Right to respect for private and family life, home and correspondence, Updated on 31 August 2021, 115/161. იხ., https://bit.ly/2GPofwr [01.08.2022]

[11] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1992 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე, Margareta and Roger Andersson v. Sweden, პარ. 72. იხ., https://bit.ly/3cYKdAS [01.08.2022]

[12] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2007 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე, COPLAND v. THE UNITED KINGDOM, პარ. 41. იხ., https://bit.ly/3zQhJSJ [01.08.2022]

[13] იქვე.

[14] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2003 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე, LUORDO v. ITALY, პარ. 75. იხ., https://bit.ly/3BBuNwy [01.08.2022]

[15] Guide to the Case-Law of the of the European Court of Human Rights, Data protection, Updated on 30 April 2022. იხ., https://bit.ly/3vwQWbm [01.08.2022]

[16] RECOMMENDATION No. R (95) 4 OF THE COMMITTEE OF MINISTERS TO MEMBER STATES ON THE PROTECTION OF PERSONAL DATA IN THE AREA OF TELECOMMUNICATION SERVICES, WITH PARTICULAR REFERENCE TO TELEPHONE SERVICES, Adopted by the Committee of Ministers on 7 February 1995. იხ., https://bit.ly/3zNcMKr [01.08.2022]

[17] Guide sur la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme, Le droit de l’Union européenne dans la jurisprudence de la Cour, Première édition – 31 mars 2022. იხ., https://bit.ly/3zQwKny [01.08.2022]

RT France-ის მაუწყებლობის დროებითი აკრძალვა ევროკავშირში არ არღვევს გამოხატვის თავისუფლებას - ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს 2022 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება

See the English version here.

ავტორი: ქეთევან კუკავა

2022 წლის 1 მარტს, ევროკავშირის საბჭომ, რომელიც წევრი ქვეყნების მინისტრებით არის დაკომპლექტებული, მიიღო რეგულაცია და გადაწყვეტილება, რომლითაც ევროკავშირში აიკრძალა შემდეგი მედია საშუალებების სამაუწყებლო საქმიანობა: RT/Russia Today (RT England, RT UK, RT Germany, RT France, RT Spanish) და Sputnik.  თავდაპირველად, ეს ზომა მიღებულ იქნა 2022 წლის 31 ივლისამდე, ხოლო შემდგომ 2022 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით 2023 წლის 31 იანვრამდე გაგრძელდა.

საბჭოს თანახმად, რუსეთის ფედერაციის მიერ წარმოებული პროპაგანდა, ფაქტების უხეში დამახინჯებითა და გაყალბებით, მხარს უჭერს და ამართლებს უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიას, მიემართება ევროკავშირის სამოქალაქო საზოგადოებას და მეზობელ ქვეყნებს და ამ მიზნით იყენებს ცალკეულ მედია საშუალებებს, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ კონტროლდება რუსეთის ფედერაციის ხელმძღვანელობის მხრიდან. RT France-მა საბჭოს ამ აქტების გაუქმების მიზნით ევროკავშირის სასამართლოში სამართლებრივი დავა წამოიწყო.                                                                                                                        

სასამართლოს დიდმა პალატამ აღნიშნა, რომ ერთიანი საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის (CFSP) მიზნების გათვალისწინებით, საბჭოს ფართო დისკრეცია აქვს შემზღუდავი ზომების მიზნების განსაზღვრის პროცესში. აქედან გამომდინარე, საბჭო არ უნდა გაკრიტიკდეს იმის გამო, რომ ევროპის საზღვრებთან სერიოზული საფრთხისა და საერთაშორისო სამართლის ნორმების დარღვევის საპასუხოდ მიღებულმა ზომებმა ასევე მოიცვა რუსეთის მიერ დაფინანსებული ცალკეული მედია საშუალებების მაუწყებლობის დროებითი აკრძალვა, იმ საფუძვლით, რომ ისინი მხარს უჭერდნენ რუსეთის სამხედრო აგრესიას უკრაინის წინააღმდეგ.

რაც შეეხება საჩივარს ევროკავშირის ძირითად უფლებათა ქარტიის მე-11 მუხლით გარანტირებული გამოხატვის თავისუფლების დარღვევის თაობაზე, სასამართლომ მიუთითა, რომ საბჭოს შეუძლია მიიღოს ზომები RT France-ის გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად, თუკი ამგვარი ზომები ცალკეულ პირობებს აკმაყოფილებს. ქარტიის 52-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, "ქარტიით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით და პატივს სცემდეს ამ უფლებებისა და თავისუფლებების ძირითად არსს. პროპორციულობის პრინციპის შესაბამისად, შეზღუდვა დასაშვებია, თუ ის აუცილებელია და რეალურად ემსახურება ევროკავშირის მიერ აღიარებულ საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე მიზანს ან სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვას."

პირველ რიგში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ჩარევა განხორციელდა კანონის შესაბამისად, ევროკავშირის ხელშეკრულების 29-ე და ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების 215-ე მუხლების საფუძველზე. 29-ე მუხლში აღნიშნულია, რომ საბჭო იღებს გადაწყვეტილებებს, რომლებიც ცალკეულ გეოგრაფიულ ან თემატურ საკითხთან მიმართებით ევროკავშირის მიდგომას განსაზღვრავს. 215-ე მუხლის თანახმად კი, თუკი ევროკავშირის ხელშეკრულების V კარის მე-2 თავის შესაბამისად (ერთიანი საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის კონკრეტული დებულებები) მიღებული გადაწყვეტილება შეეხება ერთ ან მეტ მესამე სახელმწიფოსთან ეკონომიკური და ფინანსური ურთიერთობების ნაწილობრივ ან სრულად შეჩერებას ან შეზღუდვას, აუცილებელ ზომებს საბჭო იღებს. საბჭოს ამგვარი ზომების მიღება შეუძლია ფიზიკური ან იურიდიული პირების, ჯგუფების ან არასახელმწიფო დაწესებულებების მიმართ.

სასამართლოს გადაწყვეტილების თანახმად, საბჭოს ფართო დისკრეციის გათვალისწინებით, პროპაგანდის გავრცელების აკრძალვა საკმარისად განჭვრეტადი იყო, რადგან რუსეთის მიერ დაფინანსებული მედია საშუალება რუსეთის სამხედრო აგრესიის მიმართ ფართო მხარდაჭერას ახორციელებდა იმ პროგრამების მეშვეობით, რომლებიც ტელევიზიითა და ინტერნეტით გადაიცემოდა. შესაბამისად, მოცემულ საქმეში დაკმაყოფილებულია ის პირობა, რომ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა კანონით უნდა იყოს გათვალისწინებული (§§ 150-152).

გამოხატვის თავისუფლების ძირითადი არსის პატივისცემასთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამგვარი აკრძალვა იყო დროებითი და ექვემდებარებოდა მუდმივ კონტროლს. გარდა ამისა, ეს ზომა RT France-ს არ უკრძალავდა სხვა აქტივობების განხორციელებას (როგორიც არის კვლევა და ინტერვიუების ჩატარება) და მაუწყებლობას ევროკავშირის ფარგლებს გარეთ (§§ 154; 156-157).

საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე მიზანთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ საბჭო ევროკავშირის საჯარო წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მოქმედებდა, რასაც საფრთხეს უქმნიდა რუსეთის მიერ კონტროლირებული მედია საშუალებების მეშვეობით განხორციელებული რუსული სისტემატური პროპაგანდა (§ 161). გარდა ამისა, მიღებული ზომა შეესაბამებოდა ევროკავშირის ხელშეკრულების 21(2)(c) მუხლით გათვალისწინებულ მიზანს - დაცული იყოს მშვიდობა, თავიდან აცილებულ იქნას კონფლიქტები და გაძლიერდეს საერთაშორისო უსაფრთხოება, გაეროს წესდების მიზნებისა და პრინციპების შესაბამისად (§ 163).

სასამართლომ თანახმად, ექსტრაორდინალური კონტექსტის გათვალისწინებით, არსებული გარემოებები საკმარისია იმის დასადგენად, რომ RT France-ის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა მიზნის პროპორციულია, რადგან ის შესაფერის და აუცილებელ ზომას წარმოადგენს. ამასთან, სხვა ზომებით იგივე შედეგი ვერ მიიღწეოდა, რადგან მხოლოდ ცალკეული ინფორმაციის მაუწყებლობის აკრძალვის იმპლემენტაცია პრაქტიკულად შეუძლებელი, ხოლო ბანერის ან გაფრთხილების მითითება ნაკლებად ეფექტური იქნებოდა (§ 197).

საბოლოოდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ საბჭოს ამ გადაწყვეტილებით RT France-ის გამოხატვის თავისუფლება და შესაბამისად, საზოგადოების მიერ ინფორმაციის მიღების უფლება არ დარღვეულა.

 

 

 

Temporary Prohibition of Broadcasting of RT France in the EU does not Violate Freedom of Expression – Judgment of 27 July 2022 of the General Court of the EU

ქართულენოვანი ვერსია ხელმისაწვდომია აქ.

Author: Ketevan Kukava

On 1 March 2022, the Council of the European Union, a body consisting of government ministers from EU member states, adopted a Decision and a Regulation that prohibited the broadcasting of the following media outlets in the EU: RT/Russia Today (RT England, RT UK, RT Germany, RT France, RT Spanish) and Sputnik. Initially, this restrictive measure was introduced until 31 July 2022, afterward, on 26 July 2022, it was prolonged until 31 January 2023.     

According to the Council, the Russian Federation has engaged in a propaganda campaign justifying and supporting its aggression against Ukraine, targeting civil society in the European Union and neighbouring countries, by grievously distorting and manipulating the facts and, in order to do so, using certain media outlets under the direct or indirect control of the leadership of the Russian Federation. RT France brought an action for annulment before the General Court against the acts of the Council.

The General Court, sitting as the Grand Chamber, observed, first, that, having regard to the purposes of the common foreign and security policy (CFSP), the Council has a great deal of latitude in defining the objective of the restrictive measures that the European Union adopts in this field. From that perspective, the Council could not be criticised for having considered that the necessary measures to be taken in response to the serious threat to peace at Europe’s borders and the infringement of international law could also include the temporary prohibition on content broadcasting by certain media outlets funded by the Russian State, on the ground that those outlets would support Russia’s military aggression against Ukraine.

As regards the complaint alleging infringement of the freedom of expression and information, guaranteed by Article 11 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union, the Court recalled that the Council can adopt restrictive measures capable of limiting RT France’s freedom of expression, provided that such limitations satisfy certain conditions which must be met in order for that freedom to be legitimately restricted. According to Article 52(1) of the Charter, “any limitation on the exercise of the rights and freedoms recognised by this Charter must be provided for by law and respect the essence of those rights and freedoms. Subject to the principle of proportionality, limitations may be made only if they are necessary and genuinely meet objectives of general interest recognised by the Union or the need to protect the rights and freedoms of others.”

First, the Court held that the interference was prescribed by law, under Article 29 TEU and Article 215 TFEU. According to the former, “the Council shall adopt decisions which shall define the approach of the Union to a particular matter of a geographical or thematic nature.” The latter provides that where a decision, adopted in accordance with Chapter 2 of Title V of the TEU (specific provisions on the Common Foreign and Security Policy), provides for the interruption or reduction, in part or completely, of economic and financial relations with one or more third countries, the Council shall adopt the necessary measures. The Council may adopt restrictive measures against natural or legal persons and groups or non-State entities.

According to the judgment, having regard to the wide discretion enjoyed by the Council to adopt restrictive measures, it was sufficiently foreseeable that restrictive measures in the form of a prohibition on the dissemination of propaganda could be adopted against RT France, given the extensive media support for Russia’s military aggression against Ukraine, provided during programmes broadcast on television and on the internet by a media outlet wholly funded by the Russian State. Therefore, the condition that the limitations on freedom of expression must be provided for by the law is satisfied in the present case (§§ 150-152).

Second, on respecting the essence of freedom of expression, the Court noted that the ban was temporary and reversible, as it applied until 31 July 2022, and was subject to constant monitoring. Besides, the ban did not prevent RT France from carrying out activities other than broadcasting, such as research and interviews, while the ban did not prohibit the applicant from broadcasting its content outside the European Union (§§ 154; 156-157).

Regarding the condition relating to the pursuit of an objective of general interest, the General Court pointed out that the Council aims to pursue the objective of protecting the Union’s public order and security, which are threatened by the systematic propaganda campaign put in place by the Russian Federation through media outlets controlled by the Russian leadership (§ 161). Moreover, the restrictive measures in question are consistent with the objective referred to in Article 21(2)(c) TEU of preserving peace, preventing conflicts and strengthening international security, in accordance with the aims and principles of the United Nations Charter (§ 163). Accordingly, the condition relating to the pursuit of an objective of general interest is satisfied.

The General Court found that bearing in mind the extraordinary context of the case, the circumstances are sufficient to establish that the limitations on RT France’s freedom of expression which the restrictive measures at issue are liable to have are proportionate, inasmuch as they are appropriate and necessary, to the aims pursued. Notably, other measures would not have achieved the same result, since some of them, such as the ban on the broadcasting of certain content, would have been practically impossible to implement, while others, such as the obligation to display a banner or even a warning, would have been of limited effectiveness (§ 197).

In conclusion, no violation of RT France’s freedom of expression was found and, subsequently, there was no violation of the public’s right to receive information.

 

Right to erasure (right to be forgotten) under the GDPR – the danger of “rewriting history” or the individual’s chance to leave the past behind

Author: Ketevan Kukava

This post was originally published on the EU Law Analysis blog.

In the internet age, when a vast amount of information can be stored indefinitely and can be easily retrieved by means of a mouse click, controlling one’s personal data seems a particularly difficult task to do. Complete erasure of data from digital memory once it becomes publicly available is questionable from a technological and practical point of view. As a result, the burden of remembering past events and behavior after they have lost their relevance and permanent digital accessibility of information can have significant implications for individuals at the present time.

While the internet and digitization have brought about huge benefits in terms of access to a wide range of information, content creation, and public dissemination, its major downside is losing control on one’s personal data and the difficulties related to forgetting. In his book “Delete: The Virtue of Forgetting in the Digital Age” Viktor Mayer-Schoenberger points out:

“Since the beginning of time, for us humans, forgetting has been the norm and remembering the exception. Because of digital technology and global networks, however, this balance has shifted. Today, with the help of widespread technology, forgetting has become the exception, and remembering the default“.

The debate over achieving a balance between privacy and freedom of expression has reached its highest level in the internet age. Some argue that removing lawfully published information from search results might pose the risk of Orwell’s dystopian history-rewriting. However, on the other hand, an individual’s interest in controlling their personal data, leaving the past behind, and removing the past burden should not be underestimated. 

The General Data Protection Regulation (GDPR), which became applicable on 25 May 2018, tries to answer the challenges that emerged as a result of technological advancements in the digital age. Apart from ensuring uniform rules regarding personal data protection throughout the European Union (as the directive 95/46/EC by its nature left certain leeway to the states in terms of its implementation), the GDPR provides some additional guarantees, such as a clearer formulation of the right to erasure (Right to be forgotten) which is probably one of the most controversial and hotly debated issues within the scope of the GDPR. Right to erasure (Right to be forgotten) guarantees deletion of data when an individual no longer wants their data processed and there is no legitimate reason to keep it.

Although Directive 95/46/EC does not explicitly guarantee “the right to be forgotten”, in the widely known Google Spain judgment the Court interpreted legal provisions of the Directive in such a way that made it possible to satisfy the data subject’s complaint. In particular, the Court relied on the data subject’s right of access to data (the rectification, erasure or blocking of data the processing of which does not comply with the provisions of this Directive) as well as the data subject’s right to object, which obliged the operator of a search engine to remove from the list of results displayed following a search made on the basis of a person’s name links to web pages, published by third parties and containing information relating to that person.

Right to erasure (“right to be forgotten”) guaranteed by Article 17 of the GDPR empowers the data subject “to obtain from the controller the erasure of personal data concerning him or her without undue delay”, and obliges the controller “to erase personal data without undue delay”. This provision is applicable when certain grounds determined by the Regulation exist, including when the data subject withdraws consent on which the processing is based, and where there is no other legal ground for the processing.

One of the bases for erasing personal data is the data subject’s objection to the processing when there are no overriding legitimate grounds for the processing (Article 17(1)(c)). Notably, in such a case, the obligation of demonstrating compelling legitimate grounds is imposed upon the controller. While according to the Data Protection Directive, the data subject had to demonstrate “compelling legitimate grounds relating to his particular situation” and processing should no longer involve those data in case of a justified objection (Article 14(a)), according to the GDPR, “the controller shall no longer process the personal data unless the controller demonstrates compelling legitimate grounds for the processing which override the interests, rights, and freedoms of the data subject or for the establishment, exercise or defence of legal claims” (Article 21(1)).

Article 17 of the GDPR imposes obligations upon the controller which according to the definition provided in Article 4 “alone or jointly with others, determines the purposes and means of the processing of personal data.” Further, apart from erasing personal data, additional duties are foreseen by the Regulation when the controller has made the personal data public: “The controller, taking account of available technology and the cost of implementation, shall take reasonable steps, including technical measures, to inform controllers which are processing the personal data that the data subject has requested the erasure by such controllers of any links to, or copy or replication of, those personal data” (Article 17(2)). Notably, the GDPR foresees certain exceptions from the above-mentioned provisions, including when processing is necessary for exercising the freedom of expression and information, for archiving purposes in the public interest, scientific or historical research purposes or statistical purposes, etc. (Article 17(3)).

Despite the significance of the efforts aimed at ensuring the data subject’s control over their own personal data, the very nature of the internet and constantly developing technologies might still pose certain legal and practical challenges in achieving the aims of being forgotten. In Google Spain the Court itself stressed “the ease with which information published on a website can be replicated on other sites and the fact that the persons responsible for its publication are not always subject to European Union legislation” (paragraph 84). Indeed, once information is made publicly available, tracking personal data, controlling their further replication and their subsequent total erasure might seem practically impossible. Moreover, Google Spain is also a good illustration of the so-called “Streisand effect”, as the Spanish citizen who wanted to be forgotten ended up publicizing his personal information more widely.

Probably, the practical difficulty of total erasure is the major rationale behind the focus of the GDPR on taking reasonable steps and obliging the controller to communicate erasure of personal data “to each recipient to whom the personal data have been disclosed, unless this proves impossible or involves disproportionate effort” (Article 19).

One of the important issues related to the enforcement of the right to be forgotten is the territorial scope of the Regulation and its applicability to companies incorporated outside the EU. Similar to the Data Protection Directive, the GDPR applies to the processing of personal data in the context of the activities of an establishment of a controller in the Union. Furthermore, the Regulation explicitly stresses that this rule is applicable “regardless of whether the processing takes place in the Union or not” (Article 3(1)). According to Recital 22, establishment implies the effective and real exercise of activity through stable arrangements. The legal form of such arrangements, whether through a branch or a subsidiary with a legal personality, is not the determining factor in that respect.

Additionally, the GDPR determines that the processing of personal data of data subjects who are in the Union by a controller or a processor not established in the Union are subject to the GDPR where the processing activities are related to:

(a) the offering of goods or services, irrespective of whether a payment of the data subject is required, to such data subjects in the Union; or

(b) the monitoring of their behaviour as far as their behaviour takes place within the Union (Article 3(2)).

Therefore, companies based outside the EU are not released from data protection obligations imposed by the GDPR when offering goods or services, or monitoring behavior of data subjects within the EU, which ensures significant extraterritorial reach of the GDPR.

The broad territorial scope of the GDPR together with high administrative fines in case of infringements of the Regulation (Article 83) is viewed as a strict regime by privacy skeptics and has given rise to a debate. However, on the other hand, there is no doubt that the legal framework should be adjusted in order to answer modern-day privacy challenges. In parallel with technological developments, privacy concerns increase which necessitates the emergence of appropriate safeguards and legal regulation.

Proportionality remains the significant principle that is explicitly guaranteed by the GDPR. In particular, Recital 4 declares that “the right to the protection of personal data is not an absolute right; it must be considered in relation to its function in society and be balanced against other fundamental rights, in accordance with the principle of proportionality.” Furthermore, Article 85 of the GDPR refers to exemptions and derogations for the processing carried out “for journalistic purposes and the purposes of academic, artistic or literary expression” if they are necessary to reconcile the right to the protection of personal data with the freedom of expression and information.

When enforcing the right to be forgotten in the online world, important questions arise whether the information should be removed globally. Google Spain judgment and its legal implications are of particular significance in this regard. In response to the requests submitted regarding removing certain URLs, Google started to delist links from all European versions of Google Search (like google.de, google.fr, google.co.uk, etc) simultaneously. Moreover, Google also started to use geolocation signals (like IP addresses) to restrict access to the delisted URL on all Google Search domains, including google.com, when accessed from the country of the person requesting the removal. However, the French data protection authority required Google to apply the right to be forgotten to all searches on all Google domains. Following the reference by the French court, the Court of Justice has to decide on the question whether the ‘right to de-referencing’ be “interpreted as meaning that a search engine operator is required, when granting a request for de-referencing, to deploy the de-referencing to all of the domain names used by its search engine so that the links at issue no longer appear, irrespective of the place from where the search initiated on the basis of the requester’s name is conducted”. It should be noted that the global removal of information might produce negative consequences worldwide. As stressed by Google, “how long will it be until other countries - perhaps less open and democratic - start demanding that their laws regulating information likewise have global reach?”

Guaranteeing the right to erasure under the GDPR cannot be considered as a silver bullet answer to the risks and challenges of the internet age, however, the value of the overall aim of the regulation – increased control of individuals of their personal data - should not be underestimated. Can we have a realistic expectation of privacy online and how much valuable information might be lost in translating legal requirements into practice? – Probably these questions gain more and more relevance and necessitate taking due account of the very nature and the challenges of the internet age.